صندوق قابل معامله در بورس یا ETF (Exchange-Traded Fund) یکی از مهمترین ابزارهای سرمایهگذاری در بازارهای مالی مدرن است. ETF در ظاهر شبیه یک سهم در بورس خریدوفروش میشود، اما در واقع یک صندوق سرمایهگذاری است که میتواند مجموعهای از سهام، اوراق قرضه، کالاها، ارزها، قراردادهای آتی یا سایر داراییهای مالی را در خود جای دهد.
همین ساختار باعث شده ETFها برای سرمایهگذارانی که به دنبال تنوعبخشی، دسترسی سادهتر به بازارها و مدیریت نسبتاً آسانتر سبد سرمایهگذاری هستند، جذاب باشند. با خرید تنها یک واحد ETF، ممکن است سرمایهگذار به جای یک شرکت، در معرض دهها یا حتی صدها دارایی مختلف قرار بگیرد.
با این حال، عبارت «ETF» بهتنهایی اطلاعات کافی درباره میزان ریسک یا نوع سرمایهگذاری یک صندوق نمیدهد. یک ETF میتواند شاخص گستردهای از بازار سهام را دنبال کند، در اوراق قرضه سرمایهگذاری کند، تنها روی طلا یا یک صنعت خاص متمرکز باشد یا حتی از استراتژیهای پیچیدهای مانند اهرم و معاملات معکوس استفاده کند.
در این مقاله از مجله اینترنتی اسید هولیک بررسی میکنیم ETF چیست، چگونه کار میکند، چه انواعی دارد، تفاوت آن با صندوقهای سرمایهگذاری مشترک چیست، چگونه قیمت آن تعیین میشود و چه مزایا و ریسکهایی دارد.
ETF چیست؟
ETF نوعی صندوق سرمایهگذاری است که واحدهای آن در بورس اوراق بهادار معامله میشوند. این صندوق مجموعهای از داراییها را در اختیار دارد و سرمایهگذار با خرید واحدهای ETF، بهصورت غیرمستقیم در آن مجموعه داراییها سرمایهگذاری میکند.
برای مثال، تصور کنید شاخصی شامل صدها شرکت مختلف باشد. سرمایهگذار میتواند بهجای خرید جداگانه سهام تمام این شرکتها، واحد یک ETF را خریداری کند که عملکرد همان شاخص را دنبال میکند.
بنابراین ETF را میتوان مانند سبدی از سرمایهگذاریها در قالب یک ابزار قابل معامله در نظر گرفت.
نکته مهم این است که ETF یک نوع دارایی مشخص نیست، بلکه یک ساختار سرمایهگذاری و معاملاتی است. محتویات این سبد میتواند کاملاً متفاوت باشد.
یک ETF ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- سهام شرکتها
- اوراق قرضه دولتی
- اوراق قرضه شرکتی
- اوراق بدهی پربازده
- طلا و سایر کالاها
- ارزها
- قراردادهای آتی
- برخی داراییهای مرتبط با رمزارزها
- ترکیبی از چند نوع دارایی
به همین دلیل، صرفاً اینکه یک محصول «ETF» باشد، بهتنهایی نمیگوید سرمایهگذاری کمریسک، پرریسک، متنوع یا تخصصی است.
ETF چگونه کار میکند؟
برای درک بهتر عملکرد ETF، فرض کنید سرمایهگذاری میخواهد روی یک شاخص گسترده بازار سهام سرمایهگذاری کند.
اگر بخواهد این کار را بهصورت مستقیم انجام دهد، باید سهام تعداد زیادی از شرکتهای موجود در شاخص را خریداری کند. علاوه بر این، باید مشخص کند چه مقدار از سرمایه را به هر شرکت اختصاص دهد و در صورت تغییر ترکیب شاخص، سبد خود را نیز تغییر دهد.
ETF میتواند این فرایند را سادهتر کند.
صندوق، داراییهای مربوط به شاخص را خریداری میکند و تلاش میکند عملکرد آن شاخص را دنبال کند. سپس سرمایهگذار میتواند واحدهای ETF را مانند یک سهم در بورس خریدوفروش کند.
در نتیجه، وقتی فرد یک واحد ETF را خریداری میکند، در واقع مالک بخشی از یک سبد سرمایهگذاری بزرگتر میشود.
یک مثال ساده از عملکرد ETF
فرض کنید یک ETF شاخصی، سهام صد شرکت مختلف را در اختیار داشته باشد.
اگر شما یک سهم از این ETF را خریداری کنید، مستقیماً صد سهم جداگانه نخریدهاید؛ بلکه واحدی از صندوق را خریدهاید که ارزش آن به عملکرد سبد داراییهای موجود در صندوق وابسته است.
اگر ارزش مجموعه داراییهای صندوق افزایش پیدا کند، ارزش ETF نیز معمولاً افزایش مییابد. اگر بازار یا داراییهای موجود در صندوق کاهش پیدا کنند، ارزش ETF نیز میتواند کاهش پیدا کند.
بنابراین ETF ریسک بازار را از بین نمیبرد. تنوعبخشی صرفاً باعث میشود نتیجه سرمایهگذاری به عملکرد یک دارایی خاص وابسته نباشد.
ETF چه داراییهایی را میتواند در اختیار داشته باشد؟
یکی از ویژگیهای مهم ETFها تنوع بسیار زیاد آنهاست. تقریباً برای بسیاری از بازارها، صنایع و استراتژیهای سرمایهگذاری میتوان ETF طراحی کرد.
ETFهای سهام
این صندوقها در سهام شرکتها سرمایهگذاری میکنند و ممکن است بازار گستردهای مانند یک کشور یا منطقه خاص را دنبال کنند.
برای مثال، یک ETF میتواند:
- کل بازار سهام یک کشور را دنبال کند؛
- شرکتهای بزرگ را پوشش دهد؛
- روی شرکتهای کوچک تمرکز کند؛
- سهام یک صنعت خاص را در اختیار داشته باشد؛
- یا مجموعهای از شرکتها را بر اساس یک معیار مشخص انتخاب کند.
ETFهای بخشی یا Sector ETFs
این صندوقها روی یک صنعت یا بخش خاص از اقتصاد تمرکز دارند.
برای نمونه، ETFهایی با تمرکز بر:
- فناوری
- سلامت
- انرژی
- خدمات مالی
- زیرساخت
- صنایع مختلف
وجود دارند.
ریسک چنین صندوقهایی میتواند با ETFهای بسیار گسترده متفاوت باشد، زیرا عملکرد آنها تا حد بیشتری به شرایط همان صنعت وابسته است.
ETFهای اوراق قرضه
ETFها فقط به سهام محدود نیستند. بخشی از بازار ETFها مربوط به اوراق بدهی و اوراق قرضه است.
یک ETF اوراق قرضه ممکن است روی:
- اوراق قرضه دولتی
- اوراق قرضه شرکتها
- اوراق با بازده بالا
- اوراق با سررسیدهای مشخص
تمرکز داشته باشد.
ETFهای کالا
برخی ETFها و محصولات قابل معامله در بورس، امکان دسترسی سرمایهگذار به بازار کالاهایی مانند طلا را فراهم میکنند.
در این ساختار، سرمایهگذار لزوماً شمش طلا یا کالای فیزیکی را در خانه نگهداری نمیکند، بلکه از طریق محصول مالی قابل معامله، در معرض تغییرات قیمت آن دارایی قرار میگیرد.
ETFهای ارز و رمزارز
در بازارهای مالی مدرن، ETFها و محصولات مشابه برای ایجاد مواجهه با ارزها و داراییهای مرتبط با رمزارزها نیز توسعه یافتهاند.
برای نمونه، در آمریکا ETFهای مرتبط با بیتکوین ابتدا از طریق قراردادهای آتی شکل گرفتند و سپس در ژانویه ۲۰۲۴ ETFهای مبتنی بر بیتکوین نقدی نیز آغاز به معامله کردند. ETFهای مرتبط با اتریوم نیز ابتدا بر قراردادهای آتی متمرکز بودند و ETFهای نقدی اتریوم در سال ۲۰۲۴ میلادی وارد بازار شدند.
این تحولات نشان میدهد ساختار ETF به بازار سهام سنتی محدود نیست و میتواند برای انواع مختلف داراییها مورد استفاده قرار گیرد.
ETFهای شاخصی و فعال چه تفاوتی دارند؟
یکی از اشتباهات رایج این است که ETF را همیشه معادل سرمایهگذاری غیرفعال بدانیم. در حالی که ETFها میتوانند غیرفعال یا فعال باشند.
ETF غیرفعال چیست؟
ETF غیرفعال معمولاً تلاش میکند عملکرد یک شاخص مشخص را دنبال کند، نه اینکه بهصورت مستمر تلاش کند از آن شاخص بهتر عمل کند.
برای مثال، اگر یک ETF شاخص S&P 500 را دنبال کند، هدف آن معمولاً این است که عملکرد شاخص را تا حد امکان بازتاب دهد.
در این حالت، مدیر صندوق معمولاً براساس ترکیب شاخص عمل میکند و تغییرات لازم را برای نزدیک ماندن به شاخص انجام میدهد.
به همین دلیل، بسیاری از ETFهای شاخصی ساختاری نسبتاً ساده و هزینههای مدیریتی پایینی دارند.
ETF فعال چیست؟
در ETF فعال، مدیر یا تیم سرمایهگذاری درباره خریدوفروش داراییها تصمیمگیری میکند.
به جای اینکه صندوق صرفاً شاخص خاصی را دنبال کند، مدیر میتواند بر اساس استراتژی تعیینشده تصمیم بگیرد:
- چه سهامی خریداری شود؛
- چه داراییهایی فروخته شوند؛
- وزن هر دارایی چقدر باشد؛
- و چگونه سبد صندوق با شرایط بازار تغییر کند.
بنابراین ETF بودن به معنی شاخصی یا غیرفعال بودن نیست.
هنگام بررسی یک ETF باید علاوه بر ساختار معاملاتی آن، استراتژی سرمایهگذاری صندوق نیز بررسی شود.
تفاوت ETF و صندوق سرمایهگذاری مشترک چیست؟
ETF و صندوق سرمایهگذاری مشترک از یک ایده بنیادی مشابه استفاده میکنند: سرمایه تعداد زیادی سرمایهگذار در یک صندوق جمع میشود و صندوق آن را در مجموعهای از داراییها سرمایهگذاری میکند.
اما شیوه معامله این دو تفاوت مهمی دارد.
ETF در طول روز معامله میشود
واحدهای ETF در بورس معامله میشوند و قیمت آنها در طول ساعات معاملات میتواند بارها تغییر کند.
در نتیجه، سرمایهگذار میتواند مانند معامله سهام، ETF را در طول جلسه معاملاتی خریدوفروش کند.
صندوق سرمایهگذاری مشترک معمولاً با NAV معامله میشود
در صندوقهای سرمایهگذاری مشترک سنتی، قیمت خریدوفروش معمولاً بر اساس ارزش خالص داراییها یا NAV محاسبه میشود که معمولاً در پایان روز معاملاتی تعیین میشود.
در مقابل، قیمت ETF در بازار میتواند در طول روز تغییر کند.
به همین دلیل ممکن است قیمت بازار ETF اندکی بالاتر یا پایینتر از NAV آن قرار بگیرد.
اگر قیمت ETF بالاتر از ارزش خالص داراییهای آن باشد، به آن Premium یا صرف نسبت به NAV گفته میشود و اگر پایینتر باشد، Discount یا کسر نسبت به NAV نامیده میشود.
چرا قیمت ETF معمولاً به ارزش داراییهای آن نزدیک میماند؟
یکی از بخشهای مهم ساختار ETF، سازوکاری است که برای نزدیک نگه داشتن قیمت بازار صندوق به ارزش داراییهای آن طراحی شده است.
در این فرآیند، نهادهایی موسوم به Authorized Participants یا APs نقش مهمی دارند.
این نهادهای بزرگ مالی میتوانند در حجمهای قابل توجه، واحدهای ETF را ایجاد یا بازخرید کنند.
ایجاد واحدهای ETF چگونه انجام میشود؟
اگر تقاضا برای ETF افزایش پیدا کند، یک مشارکتکننده مجاز میتواند مجموعهای از داراییهای مربوط به صندوق را در اختیار ناشر قرار دهد و در مقابل، واحدهای جدید ETF دریافت کند.
به این فرآیند Creation گفته میشود.
بازخرید واحدهای ETF چگونه انجام میشود؟
در جهت عکس، مشارکتکننده مجاز میتواند واحدهای ETF را به صندوق بازگرداند و داراییهای پایه را دریافت کند.
این فرآیند Redemption نام دارد.
این سازوکار فرصتهایی برای آربیتراژ ایجاد میکند.
اگر قیمت ETF بیش از ارزش داراییهای پایه باشد، مشارکتکنندگان مجاز میتوانند با ایجاد واحدهای جدید و فروش آنها از اختلاف قیمت استفاده کنند.
اگر قیمت ETF پایینتر از ارزش داراییهای پایه باشد، امکان خرید واحدهای ETF، بازخرید آنها و دریافت داراییهای پایه وجود دارد.
هدف این سازوکار آن است که اختلاف قیمت ETF با ارزش خالص داراییهای آن تا حد امکان محدود بماند.
البته این اختلاف میتواند به دلایلی مانند هزینههای معاملاتی، نقدشوندگی داراییهای پایه، زمان انجام معاملات و شرایط بازار ایجاد شود.
تنوعبخشی با ETF چگونه انجام میشود؟
یکی از دلایل اصلی استفاده از ETFها، تنوعبخشی است.
اگر فرد تمام سرمایه خود را در سهام یک شرکت قرار دهد، عملکرد همان شرکت تأثیر بسیار زیادی بر نتیجه نهایی سرمایهگذاری او خواهد داشت.
اما اگر یک ETF شامل صدها شرکت مختلف باشد، سرمایهگذار از طریق یک خرید واحد به مجموعهای بسیار بزرگتر از داراییها دسترسی پیدا میکند.
البته تنوعبخشی به معنای حذف ریسک نیست.
برای مثال، یک ETF که کل بازار سهام یک کشور را دنبال میکند همچنان ممکن است در زمان سقوط گسترده بازار کاهش شدیدی داشته باشد.
بنابراین باید میان دو مفهوم تفاوت قائل شد:
تنوعبخشی، ریسک ناشی از تمرکز روی یک دارایی را کاهش میدهد؛ اما ریسک کلی بازار را از بین نمیبرد.
مزایای ETF چیست؟
ETFها به دلایل مختلفی مورد توجه سرمایهگذاران قرار گرفتهاند.
دسترسی ساده به مجموعهای از داراییها
یکی از مهمترین مزایا این است که سرمایهگذار میتواند با یک معامله به مجموعهای از داراییها دسترسی پیدا کند.
تنوعبخشی
یک ETF میتواند دهها یا صدها دارایی مختلف داشته باشد و به این ترتیب وابستگی سرمایهگذار به یک دارایی خاص کاهش یابد.
معامله در طول روز
از آنجا که ETFها در بورس معامله میشوند، قیمت آنها در طول ساعات معاملاتی تغییر میکند و امکان خریدوفروش آنها مانند سهام وجود دارد.
دسترسی به بازارها و استراتژیهای مختلف
سرمایهگذار میتواند ETFهایی با تمرکز بر بازارهای جغرافیایی، صنایع، کالاها، اوراق قرضه، عوامل سرمایهگذاری یا موضوعات خاص را پیدا کند.
هزینه نسبتاً پایین در برخی ETFها
بسیاری از ETFهای شاخصی به دلیل مدیریت غیرفعال، هزینه مدیریتی نسبتاً پایینی دارند.
با این حال، نباید تصور کرد همه ETFها ارزان هستند.
هزینههای ETF را چگونه بررسی کنیم؟
یکی از معیارهای مهم هنگام مقایسه ETFها، Expense Ratio یا نسبت هزینه صندوق است.
این شاخص نشان میدهد چه میزان از دارایی صندوق صرف هزینههای سالانه مدیریت و اداره آن میشود.
اما هزینه واقعی یک ETF فقط به Expense Ratio محدود نیست.
سرمایهگذار باید موارد دیگری مانند:
- کارمزد کارگزاری
- اختلاف قیمت خرید و فروش یا Bid-Ask Spread
- مالیاتهای احتمالی
- هزینههای مربوط به معاملات
- هزینههای ناشی از استراتژیهای پیچیده
- و اختلاف عملکرد ETF با شاخص مرجع
را نیز در نظر بگیرد.
در نتیجه، یک ETF با Expense Ratio پایین الزاماً در تمام شرایط ارزانترین گزینه برای سرمایهگذار نیست.
Tracking Error چیست و چرا اهمیت دارد؟
اگر ETF قرار باشد شاخص مشخصی را دنبال کند، انتظار میرود عملکرد آن تقریباً مشابه شاخص باشد.
اما در عمل ممکن است بازده ETF دقیقاً با شاخص یکسان نباشد. این اختلاف را میتوان در قالب مفهوم Tracking Error بررسی کرد.
دلایل ایجاد این اختلاف میتواند شامل هزینههای صندوق، مالیات، هزینه معاملات، نحوه بازسازی سبد، روش سرمایهگذاری و سایر عوامل باشد.
برخی ETFها برای دنبال کردن دارایی پایه مستقیماً خود داراییها را خریداری میکنند. این روش را معمولاً Replication مینامند.
اما برخی صندوقها از ابزارهای مشتقه مانند قراردادهای آتی، اختیار معامله یا Swap استفاده میکنند.
این روشها میتوانند مزایایی داشته باشند، اما در مقابل ممکن است ریسکهایی مانند ریسک طرف مقابل یا Tracking Error ایجاد کنند.
ETFهای اهرمی و معکوس چیستند؟
همه ETFها برای سرمایهگذاری ساده و بلندمدت طراحی نشدهاند.
برخی ETFها از ساختارهای پیچیدهتری استفاده میکنند.
ETF اهرمی
ETF اهرمی تلاش میکند بازده روزانهای چند برابر بازده یک شاخص مشخص ایجاد کند.
برای مثال، یک ETF ممکن است هدف خود را معادل دو یا سه برابر عملکرد روزانه یک شاخص تعیین کند.
این ساختار میتواند سود و زیان را هر دو بزرگتر کند.
ETF معکوس
ETF معکوس تلاش میکند از حرکت روزانه شاخص در جهت مخالف بهره بگیرد.
بنابراین اگر شاخص در یک روز کاهش پیدا کند، ETF معکوس ممکن است در جهت مثبت حرکت کند و برعکس.
اما نکته بسیار مهم این است که این محصولات معمولاً بر اساس بازده روزانه طراحی میشوند.
به همین دلیل، عملکرد آنها در دورههای چندروزه یا چندماهه لزوماً برابر با چند برابر یا معکوس عملکرد تجمعی شاخص نیست.
استفاده از اهرم، مشتقات مالی و بازتنظیم روزانه میتواند ریسک و پیچیدگی این ETFها را به میزان قابل توجهی افزایش دهد.
ETFها چگونه در بورس خریدوفروش میشوند؟
از آنجا که ETFها در بورس معامله میشوند، سرمایهگذار میتواند از انواع سفارشهای معاملاتی استفاده کند.
برای مثال، بسته به بازار و کارگزار، ممکن است امکان استفاده از:
- سفارش بازار
- سفارش محدود
- فروش استقراضی
- معاملات اعتباری
- و در برخی موارد اختیار معامله روی ETF
وجود داشته باشد.
همین ویژگی باعث میشود ETF از نظر نحوه معامله، شباهت زیادی به سهام داشته باشد.
البته دسترسی به این امکانات به قوانین بازار، مقررات کارگزاری و نوع ETF بستگی دارد.
آیا ETF مالیات دارد؟
نحوه مالیات ETF به کشور، ساختار صندوق، نوع دارایی و قوانین مالیاتی محل اقامت سرمایهگذار بستگی دارد.
در آمریکا، برای نمونه، سرمایهگذار ETF معمولاً زمانی با مالیات بر سود سرمایه مواجه میشود که واحدهای خود را با سود بفروشد؛ همچنین ساختار ETF در برخی شرایط میتواند از نظر مالیاتی نسبت به صندوقهای سرمایهگذاری مشترک مزیتهایی داشته باشد.
بنابراین نمیتوان یک قانون مالیاتی واحد را برای تمام ETFهای جهان یا همه سرمایهگذاران در نظر گرفت.
برای سرمایهگذاران ایرانی، موضوع مالیات و امکان دسترسی نیز باید با توجه به قوانین ایران، کشور محل ثبت ETF، کارگزار و محل اقامت مالیاتی سرمایهگذار بررسی شود.
تاریخچه ETF؛ این صندوقها چگونه به وجود آمدند؟
ریشه ETFهای مدرن به اواخر دهه ۱۹۸۰ میلادی و اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی بازمیگردد.
در سال ۱۹۸۹ میلادی، محصولی با نام Index Participation Shares بهعنوان ابزاری مرتبط با شاخص S&P 500 در آمریکا معرفی شد، اما پس از یک پرونده حقوقی فروش آن متوقف شد.
در سال ۱۹۹۰ میلادی، محصول مشابهی با نام Toronto Index Participation Units در کانادا آغاز به معامله کرد و شاخصهای TSE 35 و بعدها TSE 100 را دنبال میکرد.
یکی از نقاط عطف مهم تاریخ ETF در ژانویه ۱۹۹۳ میلادی اتفاق افتاد؛ زمانی که SPDR S&P 500 ETF با نماد SPY معرفی شد.
این محصول به یکی از شناختهشدهترین و بزرگترین ETFهای جهان تبدیل شد و نقش مهمی در گسترش این ساختار سرمایهگذاری داشت.
در ادامه، ETFهای بخشی، ETFهای بازارهای بینالمللی، ETFهای اوراق قرضه، ETFهای ارزی، ETFهای اهرمی و انواع دیگری از این محصولات به بازار آمدند.
در سال ۲۰۰۰ میلادی نیز خانواده ETFهای iShares توسعه یافت و دسترسی سرمایهگذاران به طیف گستردهای از بازارها را آسانتر کرد.
گروه Vanguard نیز در سال ۲۰۰۱ میلادی وارد بازار ETF شد و ETFهایی را بر پایه بازار گسترده سهام آمریکا عرضه کرد.
ETFهای طلا چگونه شکل گرفتند؟
ETFهای مرتبط با طلا یکی از نمونههای مهم توسعه این صنعت هستند.
ایده ارائه ابزاری که امکان دسترسی سرمایهگذاران به طلا را بدون نیاز به نگهداری مستقیم شمش فراهم کند، سابقهای طولانی دارد.
در سال ۲۰۰۳ میلادی، نخستین محصول طلای قابل معامله در بورس با نام Gold Bullion Securities در بازار استرالیا راهاندازی شد.
ETFهای طلا به سرمایهگذاران امکان میدهند بدون نگهداری مستقیم شمش طلا، از تغییرات قیمت طلا بهرهمند شوند؛ هرچند ساختار حقوقی و نحوه پشتوانهسازی این محصولات میتواند متفاوت باشد.
برای مثال، برخی محصولات کالایی به شکل Grantor Trust ساختاربندی میشوند و دارایی فیزیکی مشخصی را پشتوانه خود دارند.
رشد بازار ETF در جهان
رشد صنعت ETF در چند دهه گذشته بسیار قابل توجه بوده است.
در آمریکا، داراییهای تحت مدیریت ETFها از حدود ۲ تریلیون دلار در پایان سال ۲۰۱۴ میلادی به حدود ۴ تریلیون دلار در سال ۲۰۱۹ میلادی رسید و در ژانویه ۲۰۲۱ میلادی به حدود ۵.۵ تریلیون دلار افزایش یافت.
دادههای ارائهشده در متن منبع نشان میدهد بازار ETF در آمریکا همچنان بزرگترین بازار منطقهای است و بخش عمده داراییهای ETF جهان در آن متمرکز شده است.
در آمار ارائهشده برای دوره مورد اشاره، حدود ۱۰.۲ تریلیون دلار در ETFهای سهامی آمریکا، ۲.۴ تریلیون دلار در ETFهای درآمد ثابت و حدود ۰.۶ تریلیون دلار در سایر ETFها قرار داشته است.
در اروپا نیز حدود ۱.۴ تریلیون دلار در ETFهای سهامی، ۰.۷ تریلیون دلار در ETFهای درآمد ثابت و ۰.۱ تریلیون دلار در سایر ETFها گزارش شده است.
بازار آسیا-اقیانوسیه نیز سهم قابل توجهی دارد و کشورهایی مانند چین، ژاپن، تایوان، استرالیا، کره جنوبی، هند و هنگکنگ از بازارهای مهم ETF در این منطقه محسوب میشوند.
این ارقام نشان میدهند ETF دیگر یک ابزار حاشیهای در بازار سرمایه نیست، بلکه به یکی از اجزای مهم صنعت مدیریت دارایی تبدیل شده است.
بزرگترین شرکتهای ارائهدهنده ETF
بازار ETF آمریکا تحت سلطه چند شرکت بزرگ مدیریت دارایی قرار دارد.
بر اساس آمار ارائهشده در متن منبع، در دوره مورد اشاره:
- BlackRock iShares حدود ۲۹.۵ درصد سهم بازار ETF آمریکا را در اختیار داشت.
- Vanguard حدود ۲۸.۷ درصد سهم داشت.
- State Street Global Advisors حدود ۱۳.۴ درصد.
- Invesco حدود ۵ درصد.
- Charles Schwab حدود ۴ درصد.
این ارقام مربوط به دوره آماری منبع هستند و نباید بدون بررسی دادههای جدیدتر بهعنوان سهم بازار فعلی در سال ۲۰۲۶ در نظر گرفته شوند.
ETF چه تفاوتی با خرید مستقیم سهام دارد؟
اگر فرد سهام یک شرکت را بخرد، نتیجه سرمایهگذاری او تا حد زیادی به عملکرد همان شرکت وابسته خواهد بود.
اما خرید ETF میتواند سرمایهگذار را در معرض مجموعهای از شرکتها یا داراییهای مختلف قرار دهد.
در عوض، سرمایهگذار ETF معمولاً کنترل مستقیمی بر انتخاب تکتک داراییهای موجود در صندوق ندارد.
بنابراین تفاوت اصلی را میتوان چنین خلاصه کرد:
خرید سهم یعنی سرمایهگذاری مستقیم در یک شرکت؛ خرید ETF یعنی خرید واحدی از صندوقی که میتواند مالک مجموعهای از داراییها باشد.
البته این مقایسه به نوع ETF بستگی دارد؛ زیرا یک ETF تخصصی ممکن است تنها تعداد محدودی دارایی در اختیار داشته باشد.
آیا ETF همیشه سرمایهگذاری کمریسکی است؟
خیر.
یکی از مهمترین نکاتی که باید درباره ETFها بدانیم این است که ETF بودن به معنای کمریسک بودن نیست.
ریسک یک ETF به داراییها و استراتژی آن بستگی دارد.
برای مثال:
- ETF گسترده سهام ممکن است با سقوط بازار سهام کاهش پیدا کند.
- ETF یک صنعت خاص میتواند تحت تأثیر مشکلات همان صنعت قرار گیرد.
- ETF اوراق قرضه با تغییر نرخ بهره و اعتبار ناشران اوراق مواجه است.
- ETF کالایی تحت تأثیر قیمت کالا قرار دارد.
- ETF اهرمی میتواند نوسان بسیار بیشتری داشته باشد.
- ETFهای مبتنی بر مشتقات ممکن است با ریسک طرف مقابل و Tracking Error مواجه شوند.
بنابراین پیش از خرید ETF، باید داراییهای پایه، هدف صندوق، روش مدیریت، هزینهها، نقدشوندگی و ساختار ریسک آن بررسی شود.
برای انتخاب ETF باید به چه نکاتی توجه کرد؟
به جای اینکه صرفاً بپرسیم «کدام ETF بهتر است؟»، بهتر است ابتدا مشخص کنیم دقیقاً چه محصولی را میخواهیم خریداری کنیم.
چند معیار مهم عبارتاند از:
۱. داراییهای موجود در صندوق
ببینید ETF دقیقاً چه چیزی در اختیار دارد.
۲. شاخص یا معیار مرجع
اگر ETF شاخصی است، بررسی کنید کدام شاخص را دنبال میکند.
۳. Expense Ratio
هزینه سالانه صندوق را بررسی کنید.
۴. Tracking Error
ببینید عملکرد صندوق چقدر با شاخص هدف فاصله دارد.
۵. نقدشوندگی
حجم معاملات و عمق بازار ETF میتواند روی سهولت خریدوفروش و اختلاف قیمت خرید و فروش تأثیر بگذارد.
۶. Bid-Ask Spread
فاصله میان قیمت پیشنهادی خرید و فروش، بهخصوص برای معاملات مکرر، اهمیت دارد.
۷. روش سرمایهگذاری
بررسی کنید صندوق داراییهای پایه را مستقیماً خریداری میکند یا از مشتقات استفاده میکند.
۸. اهرم و استراتژیهای پیچیده
اگر ETF اهرمی، معکوس یا مبتنی بر مشتقات است، ساختار آن باید با دقت بیشتری مطالعه شود.
۹. ساختار حقوقی و مالیاتی
کشور محل ثبت صندوق و ساختار حقوقی آن میتواند بر حقوق سرمایهگذار و وضعیت مالیاتی تأثیر بگذارد.
جمعبندی؛ ETF دقیقاً چیست؟
ETF را میتوان سبدی از داراییهای مالی دانست که واحدهای آن مانند سهام در بورس معامله میشوند.
این صندوقها میتوانند مجموعهای گسترده از سهام، اوراق قرضه، کالاها، ارزها یا سایر داراییها را در اختیار داشته باشند. برخی ETFها شاخصهای بازار را بهصورت غیرفعال دنبال میکنند و برخی دیگر به شکل فعال توسط مدیران سرمایهگذاری مدیریت میشوند.
مهمترین جذابیت ETF برای بسیاری از سرمایهگذاران، ترکیب تنوعبخشی و سهولت معامله است. یک خرید میتواند دسترسی به مجموعهای از داراییها را فراهم کند، در حالی که واحد ETF در طول روز معاملاتی مانند یک سهم در بازار خریدوفروش میشود.
اما ETF یک محصول یکسان و همریسک نیست. تفاوت میان یک ETF گسترده بازار، یک ETF بخشی، یک ETF اوراق قرضه، یک ETF طلا و یک ETF اهرمی میتواند بسیار زیاد باشد.
به همین دلیل، مهمترین سؤال پیش از سرمایهگذاری این نیست که «آیا ETF خوب است؟»، بلکه این است که «این ETF دقیقاً چه داراییهایی دارد، با چه روشی آنها را مدیریت میکند، چه هزینههایی دارد و چه ریسکهایی ایجاد میکند؟»
درک همین تفاوت، اولین قدم برای استفاده آگاهانه از صندوقهای قابل معامله در بورس است.
