احتمالاً شنیدهاید که سونی تصمیم گرفته بهتدریج از بازیهای فیزیکی فاصله بگیرد و به سمت آیندهای کاملاً دیجیتال حرکت کند. طبق این برنامه، از سال ۲۰۲۸ دیگر دیسک بازیهای پلیاستیشن تولید نخواهد شد.
این خبر واکنش منفی بسیاری از کاربران را در اینترنت به دنبال داشت، اما یک سؤال مهم را مطرح میکند: آیا سونی حق دارد؟ آیا واقعاً اطلاعاتی که روی هارددیسک ذخیره میشوند، بیشتر از دیسکهای بازی دوام میآورند؟
پاسخ کوتاه این است: نه، حداقل نه آنطور که تصور میکنید.
اگر بخواهیم جمله معروف بنجامین فرانکلین را کمی تغییر دهیم، میتوان گفت:
در این دنیا هیچ چیز قطعی نیست، جز مرگ، مالیات… و فرسوده شدن دیسکهای بازی!
تمام دیسکهای CD، DVD و Blu-ray عمر محدودی دارند و دیر یا زود به مرحلهای میرسند که دیگر قابل خواندن نیستند. این پدیده با نام Disc Rot یا فرسودگی دیسک شناخته میشود.
برخلاف بسیاری از وسایل الکترونیکی امروزی که گاهی به دلیل طراحی یا سیاستهای شرکتها عمر کوتاهی دارند، فرسودگی دیسک یک فرآیند کاملاً طبیعی است و به مرور زمان، مواد شیمیایی موجود در ساختار دیسک دچار تجزیه و تغییر میشوند.
البته اینکه این اتفاق دقیقاً چه زمانی رخ دهد، به عوامل مختلفی بستگی دارد.
بهطور کلی، هر نوع دیسک طول عمر متفاوتی دارد و شرکتهای سازنده کنسولها نیز در نسلهای مختلف از فناوریهای متفاوتی استفاده کردهاند.
برای مثال:
- پلیاستیشن ۱ از دیسکهای CD استفاده میکرد.
- اولین Xbox از DVD بهره میبرد.
این نوع دیسکها معمولاً حداقل ۲۵ سال عمر میکنند و اگر در شرایط مناسبی نگهداری شوند، حتی ممکن است بیش از ۱۰۰ سال نیز دوام بیاورند.
امروزه بیشتر بازیهای فیزیکی روی دیسکهای Blu-ray عرضه میشوند.
میانگین عمر این دیسکها معمولاً ۱۰ تا ۲۰ سال است، اما اگر بهدرستی از آنها نگهداری شود، میتوانند مدت بیشتری نیز سالم باقی بمانند.
البته نباید فراموش کرد که همه دیسکها بهصورت انبوه تولید میشوند و کیفیت ساخت آنها همیشه یکسان نیست.
اگر کارخانه تولیدکننده استانداردهای لازم را رعایت نکرده باشد یا هنگام ساخت و ثبت اطلاعات، آلودگی یا نقصی وارد دیسک شده باشد، احتمال دارد فرسودگی آن بسیار زودتر از حالت عادی آغاز شود.
کدام عمر بیشتری دارد؛ کنسول بازی یا دیسک بازی؟
اگرچه فرسودگی دیسک اجتنابناپذیر است، اما با رعایت چند نکته ساده میتوان سرعت این فرآیند را کاهش داد. بهترین کار این است که دیسکهای بازی را در محیطی خنک، خشک و دور از رطوبت و نور مستقیم خورشید نگهداری کنید.
اگر روی سطح دیسک تغییر رنگ، لکه یا علائم غیرعادی مشاهده کردید، احتمالاً فرسودگی آغاز شده است. البته اگر این آسیب هنوز شدید نباشد، ممکن است کنسول همچنان بتواند اطلاعات دیسک را بخواند.
بسته به نوع درایو نوری، حتی شاید بتوانید بازیهای خود را از روی دیسک روی حافظه دیجیتال کپی و آرشیو کنید. اما آیا این کار واقعاً بهترین راهحل است؟
همانطور که گفته شد، بسیاری از دیسکهای بازی میتوانند بیش از ۲۵ سال عمر کنند. برای درک بهتر این عدد کافی است بدانید که Xbox اولیه و Nintendo GameCube بیش از ۲۵ سال پیش عرضه شدند.
در آن زمان بازیها مستقیماً از روی دیسک اجرا میشدند و خبری از نصب بازی روی حافظه داخلی کنسول نبود.
در مقابل، اگر بازیهای امروزی را روی هارددیسک (HDD) نصب کنید، دیگر نگران فرسودگی دیسک نخواهید بود، اما باید با مشکل دیگری کنار بیایید؛ استهلاک خود هارددیسک.
هارددیسکها به دلیل قطعات مکانیکی، به مرور زمان فرسوده میشوند و معمولاً بین ۳ تا ۵ سال عمر مفید دارند.
حافظههای SSD وضعیت بهتری دارند، زیرا قطعه متحرک ندارند و معمولاً حدود دو برابر بیشتر از هارددیسکها دوام میآورند. با این حال، اگر هدف فقط نگهداری طولانیمدت بازیها باشد، ذخیره آنها روی حافظههای داخلی همیشه بهترین انتخاب نیست.
در بهترین حالت، یک SSD ممکن است حدود ۱۰ سال عمر مفید داشته باشد؛ عددی که حتی از کمترین طول عمر پیشبینیشده برای بسیاری از دیسکهای قدیمی پلیاستیشن یا Xbox نیز کمتر است.
البته بازیهای فیزیکی امروزی نیز همیشه مصون از مشکل نیستند.
برخی از آنها برای اجرا به اتصال اینترنت نیاز دارند و اگر سرورهای بازی در آینده خاموش شوند، حتی داشتن دیسک اصلی نیز کمکی نخواهد کرد.
در بعضی بازیها نیز دیسک فقط نقش کلید مجوز (License Key) را دارد و فایل اصلی بازی باید از اینترنت دانلود شود. اگر شرکت سازنده آن فایل را از دسترس خارج کند، دیسک عملاً بیاستفاده خواهد شد.
البته این مشکلات فقط مخصوص نسخههای فیزیکی نیست و نسخههای کاملاً دیجیتال نیز ممکن است در صورت تعطیل شدن سرورها یا حذف بازی از فروشگاههای آنلاین، با همین محدودیتها روبهرو شوند.
