در حالیکه آمار مصرف سیگار در بسیاری از کشورها کاهش یافته، سرطان ریه همچنان رتبه نخست مرگومیر ناشی از سرطان در ایالات متحده را به خود اختصاص داده است. نکته نگرانکننده اینجاست که موارد ابتلا به سرطان ریه در میان افرادی که هرگز سیگار نکشیدهاند، رو به افزایش است؛ بهویژه در زنان و برخی گروههای آسیایی.
پژوهشهای تازه نشان میدهد عوامل متعددی فراتر از سیگار میتوانند در بروز این بیماری نقش داشته باشند. آلودگی هوا، مصرف بالای غذاهای فوقفرآوریشده، قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی و حتی دود ناشی از پختوپز، از جمله عواملی هستند که دانشمندان بهعنوان خطرات احتمالی شناسایی کردهاند.
سیگار تنها عامل خطر نیست
بر اساس برآوردهای مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریها (CDC)، سالانه حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد موارد سرطان ریه در میان افرادی رخ میدهد که هرگز سیگار نکشیده یا کمتر از ۱۰۰ نخ سیگار در طول زندگی مصرف کردهاند.
مطالعات اخیر نشان داده است که تماس با آلایندههای محیطی مانند دود خودرو، مواد شیمیایی سمی و بخارات ناشی از پختوپز میتواند خطر ابتلا به سرطان ریه را در غیرسیگاریها افزایش دهد. همچنین، تحقیقی دیگر ارتباط احتمالی میان مصرف زیاد غذاهای فوقفرآوریشده و ابتلا به سرطان ریه را مطرح کرده است. این خطر میتواند ناشی از کیفیت پایین تغذیه، مواد شیمیایی موجود در بستهبندی و فرآوردههای مضر حاصل از پخت گوشت کبابی یا غذاهای آماده باشد.
با این حال، پژوهشگران تأکید میکنند که این یافتهها بیشتر ماهیت مشاهدهای دارند و هنوز رابطه علت و معلولی قطعی اثبات نشده است. اما نکته روشن این است که شناخت دقیق علل بروز سرطان ریه در غیرسیگاریها اهمیت بالایی دارد، چراکه این بیماری معمولاً زمانی تشخیص داده میشود که علائم ظاهر شده و درمان سختتر و کماثرتر میشود.
چالشهای غربالگری سرطان ریه
در حال حاضر توصیه رسمی برای غربالگری سرطان ریه، استفاده از سیتیاسکن با دوز پایین در افراد ۵۰ تا ۸۰ سالهای است که سابقه مصرف سنگین سیگار دارند. با وجود این، کمتر از ۱۵ درصد افراد واجد شرایط به سراغ غربالگری میروند. یکی از دلایل، کمبود آگاهی درباره اهمیت غربالگری است.
شرکتهای بیمه نیز اغلب فقط هزینه غربالگری را برای افراد مطابق با دستورالعملهای رسمی پوشش میدهند. این محدودیتها، باعث میشود بسیاری از غیرسیگاریها حتی در صورت داشتن علائم یا سابقه قرار گرفتن در معرض عوامل خطر، به غربالگری دسترسی نداشته باشند. علاوه بر این، انجام غربالگری عمومی میتواند خطراتی همچون تابش پرتو، نتایج مثبت کاذب و آسیب ناشی از روشهای پیگیری مانند نمونهبرداری یا جراحی را به همراه داشته باشد.
گرچه اسکنهای تمامبدن اخیراً محبوب شدهاند، اما متخصصان تأکید میکنند این روشها نهتنها برای تشخیص سرطان ریه قابل اعتماد نیستند، بلکه هزینهای سنگین (حداقل ۲۵۰۰ دلار) و خطرات ناشی از اشعه را نیز در پی دارند.
علائم سرطان ریه؛ در سیگاری و غیرسیگاری یکسان است
به گفته CDC، علائم سرطان ریه در سیگاریها و غیرسیگاریها مشابه است: خستگی مزمن، سرفه مداوم، سرفه خونی، درد مکرر قفسه سینه، خسخس سینه و تنگی نفس.
مشکل اصلی اینجاست که غیرسیگاریها اغلب احتمال سرطان ریه را در نظر نمیگیرند و مراجعه به پزشک را به تأخیر میاندازند. متخصصان هشدار میدهند اگر سرفه جدیدی بیش از چهار هفته ادامه پیدا کرد، سرفه خونی ظاهر شد یا درد سینه چندین هفته ماندگار شد، باید احتمال سرطان ریه بررسی شود. هرچند در اغلب موارد، این علائم ناشی از سرطان نیستند، اما نادیده گرفتن آنها میتواند باعث تأخیر جدی در تشخیص شود.
چگونه میتوان خطر ابتلا را کاهش داد؟
پیشگیری از سرطان ریه در غیرسیگاریها ساده نیست، زیرا برخلاف ترک سیگار، رفتار واحدی برای تغییر وجود ندارد. با این حال، متخصصان راهکارهایی برای کاهش خطر پیشنهاد میکنند:
- پرهیز از دود دست دوم: خانه و خودرو را کاملاً بدون دخانیات نگه دارید و حتی در محیط باز، از افراد سیگاری فاصله بگیرید.
- بررسی سطح رادون در خانه: اگر سطح رادون بالا باشد، اقدامات لازم برای کاهش آن ضروری است.
- رعایت ایمنی شغلی: در محیطهای کاری که با مواد شیمیایی یا محصولات پاککننده سروکار دارید، دستورالعملهای ایمنی را جدی بگیرید.
- پیگیری وضعیت کیفیت هوا: با مراجعه به وبسایتهای معتبر مانند airnow.gov، از وضعیت آلودگی هوا مطلع شوید و در روزهای آلوده، بهویژه در صورت داشتن بیماری ریوی، مراقبت بیشتری به خرج دهید.
در سطح کلان، سیاستهایی مانند کاهش انتشار آلایندههای صنعتی و توسعه انرژی پاک میتوانند نقش مهمی در پیشگیری ایفا کنند.
جمعبندی
امروز دیگر نمیتوان سرطان ریه را صرفاً بیماری افراد سیگاری دانست. افزایش ابتلا در میان غیرسیگاریها هشداری جدی است که نشان میدهد هر فردی، صرفنظر از سابقه مصرف دخانیات، میتواند در معرض خطر باشد. آگاهیرسانی، تقویت غربالگری هدفمند و توجه به عوامل محیطی میتواند مسیر پیشگیری و تشخیص زودهنگام این بیماری را هموارتر کند.
