کمیسیون اروپا شهر لیوبلیانا، پایتخت اسلوونی، و منطقه کالویا در اسپانیا را به‌عنوان پایتخت‌های گردشگری اروپا در سال ۲۰۲۷ معرفی کرد. این دو مقصد گردشگری پس از رقابت با ۱۶ نامزد نهایی و ارائه برنامه‌های خود به هیئت داوران اروپایی در بروکسل، موفق شدند این عنوان را به دست آورند. مراسم ارائه طرح‌ها در روزهای ۱۸ و ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶ برگزار شد و انتخاب برندگان بر اساس معیارهایی همچون پایداری گردشگری، دسترس‌پذیری، استفاده از فناوری‌های دیجیتال، حفاظت از میراث فرهنگی و توسعه گردشگری مسئولانه انجام گرفت.

لیوبلیانا در بخش شهرهای دارای بیش از ۱۰۰ هزار نفر جمعیت انتخاب شد؛ بخشی که عملکرد شهرها را در زمینه پایداری، دسترس‌پذیری، دیجیتالی‌سازی و حمایت از میراث فرهنگی و خلاقیت ارزیابی می‌کند. در مقابل، کالویا در گروه مقاصد گردشگری با جمعیت ۲۵ هزار تا ۱۰۰ هزار نفر قرار گرفت و به دلیل برنامه‌های خود برای مدیریت پایدار گردشگری مورد توجه هیئت داوران قرار گرفت. در مجموع، ۸۳ درخواست برای شرکت در این دو بخش به ثبت رسیده بود که نشان‌دهنده رقابت گسترده مقاصد اروپایی برای کسب این عنوان است.

لیوبلیانا؛ توسعه گردشگری فراتر از مرکز تاریخی شهر

یکی از مهم‌ترین دلایل انتخاب لیوبلیانا، رویکرد این شهر به مشارکت دادن ساکنان محلی در فعالیت‌های گردشگری و به اشتراک گذاشتن تجربیات و دستاوردهای خود با دیگر مقاصد بود. برنامه‌های گردشگری این شهر تنها بر جذب بازدیدکنندگان به مرکز تاریخی متمرکز نیستند، بلکه تلاش می‌کنند گردشگران را با محله‌های مختلف شهر و فعالیت‌های فرهنگی خارج از محدوده‌های شناخته‌شده نیز آشنا کنند.

یکی از نمونه‌های این رویکرد، جشنواره LUV Fest است که در هفته‌های کم‌رفت‌وآمد ماه‌های فوریه و مارس برگزار می‌شود و با اجرای برنامه‌های فرهنگی، هنری و رویدادهای مختلف، به افزایش جذابیت گردشگری شهر در فصل‌های کم‌گردشگر کمک می‌کند. همچنین ابتکار «محله‌های فرهنگی» یا Cultural Quarters با هدف تشویق گردشگران به بازدید از مناطق مختلف شهر شکل گرفته است. این طرح علاوه بر توزیع بهتر گردشگران در سطح شهر، از فعالیت‌های فرهنگی و اقتصادی محله‌هایی حمایت می‌کند که معمولاً در مقایسه با مرکز تاریخی کمتر مورد توجه بازدیدکنندگان قرار می‌گیرند.

دسترس‌پذیری گردشگری برای افراد دارای نیازهای ویژه نیز یکی دیگر از محورهای مهم برنامه‌های لیوبلیانا بوده است. سازمان گردشگری این شهر با همکاری مؤسسه Brez ovir، وضعیت دسترسی‌پذیری بیش از ۴۵۰ کسب‌وکار و جاذبه گردشگری را در لیوبلیانا و مناطق گسترده‌تر اسلوونی مرکزی بررسی کرده است. نتایج این ارزیابی‌ها به‌صورت آنلاین منتشر شده تا گردشگران بتوانند پیش از سفر، امکانات و محدودیت‌های دسترسی هر مقصد را بررسی و برنامه‌ریزی دقیق‌تری انجام دهند. علاوه بر این، کسب‌وکارهای شرکت‌کننده در این طرح نیز پیشنهادهایی برای بهبود خدمات و امکانات خود دریافت کرده‌اند.

لیوبلیانا در زمینه مدیریت هوشمند گردشگری نیز از ابزارهای دیجیتال استفاده می‌کند. پلتفرم Ljubljana FLOWS اطلاعاتی مانند تعداد ورود گردشگران، میزان اقامت شبانه و ضریب اشغال مراکز اقامتی را رصد می‌کند. این سامانه از سال ۲۰۲۶ به قابلیت‌های مبتنی بر هوش مصنوعی مجهز شده است تا بتواند جریان ورود بازدیدکنندگان را پیش‌بینی کند. چنین اطلاعاتی به مدیران شهری کمک می‌کند تا برای مدیریت بهتر زیرساخت‌ها، کنترل فشار گردشگری و توزیع مناسب بازدیدکنندگان تصمیم‌گیری کنند.

کالویا؛ تلاش برای کاهش وابستگی به گردشگری فصلی

در بخش دیگر این رقابت، کالویا در جزیره مایورکا اسپانیا به دلیل برنامه‌های خود برای تغییر الگوی گردشگری انتخاب شد. این منطقه که اقامتگاه‌های گردشگری شناخته‌شده‌ای مانند ماگالوف و پالمانووا را در بر می‌گیرد، به دنبال فاصله گرفتن از گردشگری انبوه و پرتراکم و حرکت به سمت الگویی پایدارتر است که در تمام طول سال فعالیت داشته باشد.

یکی از محورهای اصلی برنامه کالویا، حفاظت از محیط زیست دریایی و طبیعی منطقه است. حفاظت از مراتع دریایی پوزیدونیا (Posidonia)، که نقش مهمی در سلامت اکوسیستم‌های دریایی مدیترانه دارند، از جمله اقدامات مورد توجه در طرح این منطقه بوده است. همچنین برنامه‌هایی برای بازسازی و احیای سواحل در فصل زمستان در نظر گرفته شده تا مدیریت و نگهداری از این مناطق صرفاً به ماه‌های پرتردد تابستان محدود نباشد.

پارک باستان‌شناسی Puig de sa Morisca نیز یکی دیگر از بخش‌های مهم برنامه گردشگری کالویا محسوب می‌شود. این مجموعه با هدف حفاظت از میراث طبیعی و تاریخی منطقه فعالیت می‌کند و نشان می‌دهد که برنامه‌های توسعه گردشگری این منطقه تنها به جاذبه‌های ساحلی و تفریحات تابستانی محدود نیستند.

یکی دیگر از اقدامات کالویا، بازپس‌گیری زمین‌هایی است که پیش‌تر به هتل‌های قدیمی و بلااستفاده اختصاص داشتند. شهرداری قصد دارد برخی از این فضاها را به امکانات عمومی و زیرساخت‌های سازگار با محیط زیست تبدیل کند. هتل سابق Teix در منطقه ماگالوف و مهمان‌خانه Hostal Colón در پگوئرا از جمله املاکی هستند که در این برنامه قرار گرفته‌اند. بر اساس طرح‌های مطرح‌شده، این زمین‌ها می‌توانند برای ایجاد فضاهای سبز عمومی و توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل برقی مورد استفاده قرار گیرند.

این اقدامات در شرایطی دنبال می‌شوند که موضوع تأثیر گردشگری بر زندگی روزمره ساکنان مایورکا به یکی از مباحث مهم این جزیره تبدیل شده است. در ماه ژوئیه ۲۰۲۶، گروهی از معترضان در شهر پالما خواستار اعمال محدودیت‌های جدی‌تر بر تعداد گردشگران و اتخاذ تدابیر مؤثر برای کنترل افزایش هزینه‌های مسکن و فشارهای زیست‌محیطی شدند. این اعتراض‌ها بار دیگر توجه‌ها را به چالش‌های ناشی از گردشگری پرتراکم در مقاصد محبوب اسپانیا جلب کرد.

ادغام دو رقابت گردشگری اروپا در یک عنوان واحد

انتخاب لیوبلیانا و کالویا برای سال ۲۰۲۷ از یک جهت نیز اهمیت دارد؛ زیرا این دوره نخستین سالی است که دو رقابت پیشین کمیسیون اروپا، یعنی «پایتخت گردشگری هوشمند اروپا» (European Capital of Smart Tourism) و «پیشگام سبز گردشگری هوشمند اروپا» (European Green Pioneer of Smart Tourism)، تحت عنوان مشترک «پایتخت‌های گردشگری اروپا» (European Capitals of Tourism) برگزار می‌شوند.

پیش از این، شهر تامپره در فنلاند و شهر دوبروونیک در کرواسی به‌ترتیب در سال ۲۰۲۶ عناوین مربوط به این دو رقابت را در اختیار داشتند. ادغام این برنامه‌ها در قالب یک عنوان مشترک، نشان‌دهنده توجه بیشتر اتحادیه اروپا به پیوند میان فناوری، پایداری زیست‌محیطی و مدیریت مسئولانه مقاصد گردشگری است.

لیوبلیانا و کالویا در طول سال ۲۰۲۷ از حمایت‌های تبلیغاتی در سطح اتحادیه اروپا برخوردار خواهند شد. این حمایت‌ها شامل تولید ویدئوهای تبلیغاتی و معرفی بین‌المللی این دو مقصد از طریق برنامه‌های اطلاع‌رسانی و تبلیغاتی اروپایی است.

انتخاب این دو مقصد همچنین بازتاب‌دهنده تغییر رویکرد در سیاست‌های گردشگری اروپا است؛ رویکردی که در آن، موفقیت یک مقصد صرفاً با تعداد گردشگران یا میزان درآمد حاصل از سفر سنجیده نمی‌شود. حفاظت از منابع طبیعی، حفظ هویت فرهنگی، افزایش دسترس‌پذیری، استفاده از فناوری‌های نوین و بهبود کیفیت زندگی ساکنان محلی نیز به معیارهای مهم توسعه گردشگری تبدیل شده‌اند. بر همین اساس، لیوبلیانا با تمرکز بر گردشگری هوشمند، مشارکت اجتماعی و دسترس‌پذیری و کالویا با تأکید بر حفاظت از محیط زیست و کاهش وابستگی به گردشگری تابستانی، قرار است در سال ۲۰۲۷ به‌عنوان دو نمونه از رویکردهای متفاوت توسعه پایدار گردشگری در اروپا معرفی شوند.