افزایش امید به زندگی یکی از مهم‌ترین دستاوردهای پزشکی و بهداشت عمومی در دهه‌های اخیر بوده است. امروزه افراد بیشتری نسبت به گذشته می‌توانند تا سنین بالاتر زندگی کنند؛ اما این پیشرفت یک سؤال مهم را به وجود آورده است: آیا افزایش طول عمر به معنای سپری کردن سال‌های بیشتری با بیماری، ناتوانی جسمی و وابستگی به دیگران است؟

نتایج یک پژوهش جدید از دو اقتصاددان حوزه سلامت در دانشگاه استنفورد و مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) نشان می‌دهد که پاسخ این سؤال لزوماً مثبت نیست. بر اساس یافته‌های لیران ایناو (Liran Einav) و ایمی فینکلشتاین (Amy Finkelstein)، سالمندان نه‌تنها بیشتر از گذشته عمر می‌کنند، بلکه به‌طور میانگین سال‌های بیشتری از زندگی خود را با سلامت و استقلال نسبی سپری می‌کنند.

این یافته می‌تواند نگاه رایج به سالمندی، هزینه‌های درمان و نیاز به مراقبت از سالمندان را تغییر دهد.

افزایش طول عمر بدون افزایش دوره ناتوانی

یکی از مهم‌ترین نتایج این پژوهش، بررسی وضعیت سلامت افراد سالمند در فاصله سال‌های ۱۹۹۲ تا ۲۰۱۷ میلادی است. در این دوره، امید به زندگی افراد ۶۶ ساله به‌طور متوسط ۲.۴ سال افزایش پیدا کرد. بااین‌حال، مدت زمانی که این افراد با ضعف و ناتوانی جدی جسمی و شناختی زندگی می‌کردند، افزایش نیافت.

در واقع، بخش عمده سال‌های اضافه‌شده به طول عمر، در شرایط سلامت بهتر سپری شده است. حتی دوره‌ای که سالمندان با شدیدترین محدودیت‌های جسمی و ذهنی مواجه می‌شوند و به بیشترین میزان مراقبت شخصی نیاز دارند، تقریباً ۳۰ درصد کاهش یافته است.

برای درک بهتر این تغییر، پژوهشگران وضعیت افراد ۸۰ ساله را بررسی کردند. در سال ۱۹۹۳، یک فرد ۸۰ ساله به‌طور متوسط برای انجام ۲.۶ فعالیت روزمره، مانند لباس پوشیدن، آشپزی یا خرید کردن، به کمک دیگران نیاز داشت. این رقم در سال ۲۰۱۷ به ۱.۶ فعالیت کاهش یافت؛ یعنی بیش از یک‌سوم کمتر.

همچنین در سال ۱۹۹۳، حدود ۴۲ درصد افراد ۸۰ ساله برای فعالیت‌های شخصی خود نیازی به کمک دیگران نداشتند. این سهم تا سال ۲۰۱۷ به ۵۵ درصد رسید.

به بیان ساده، وضعیت سلامت یک فرد ۷۵ ساله در سال ۱۹۹۳ تقریباً مشابه وضعیت یک فرد ۸۰ ساله در سال ۲۰۱۷ بود.

افزایش امید به زندگی چه تأثیری بر هزینه‌های درمان سالمندان دارد؟

افزایش تعداد سالمندان معمولاً نگرانی‌هایی درباره هزینه‌های مراقبت پزشکی، پرستاری و خدمات درمانی ایجاد می‌کند. بااین‌حال، نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که افزایش طول عمر الزاماً به همان نسبت باعث افزایش هزینه‌های درمانی نمی‌شود.

پژوهشگران معتقدند اگرچه افراد بیشتری به سنین بالا می‌رسند، اما سالم‌تر بودن نسل‌های جدید سالمندان می‌تواند بخشی از هزینه‌های اضافی مراقبت را جبران کند.

برای مثال، افزایش تعداد افراد ۸۵ ساله ممکن است هزینه‌های درمان را بالا ببرد؛ اما در مقابل، افراد ۷۵ ساله امروزی نسبت به هم‌سن‌وسالان خود در نسل‌های گذشته سالم‌تر هستند و به خدمات درمانی و مراقبتی کمتری نیاز دارند.

در این شرایط، تنها سن افراد معیار مناسبی برای پیش‌بینی هزینه‌های سلامت نیست؛ بلکه مدت‌زمان باقی‌مانده تا پایان عمر و وضعیت سلامتی آن‌ها نیز اهمیت زیادی دارد.

تفاوت وضعیت سلامت زنان و مردان در دوران سالمندی

یکی دیگر از یافته‌های جالب پژوهش، تفاوت روند افزایش هزینه‌های درمانی میان زنان و مردان است.

بین سال‌های ۱۹۹۳ تا ۲۰۱۷، هزینه‌های مورد انتظار مراقبت‌های درمانی مردان سالمند حدود ۱۵ درصد افزایش یافت؛ درحالی‌که این افزایش برای زنان تنها ۲ درصد بود.

یکی از دلایل مطرح‌شده برای این تفاوت، کاهش مدت‌زمان زندگی زنان در شرایط ناتوانی شدید جسمی و شناختی است.

همچنین افزایش هزینه‌های درمانی در میان سالمندان پردرآمد تقریباً سه برابر سریع‌تر از افراد کم‌درآمد بود. یکی از توضیحات این موضوع آن است که گروه‌های پردرآمد بخش بیشتری از افزایش امید به زندگی را تجربه کرده‌اند.

افزایش طول عمر چه فشاری بر تأمین اجتماعی وارد می‌کند؟

این پژوهش علاوه بر جنبه‌های پزشکی، پیامدهای اقتصادی مهمی نیز دارد. پژوهشگران هزینه‌های مرتبط با دو برنامه بزرگ حمایتی آمریکا، یعنی تأمین اجتماعی (Social Security) و بیمه درمانی سالمندان (Medicare)، را بررسی کردند.

نتایج نشان می‌دهد افزایش ۲.۴ ساله امید به زندگی در دوره مورد بررسی، مزایای مورد انتظار تأمین اجتماعی را به‌طور متوسط حدود ۴۲ هزار و ۵۰۰ دلار افزایش داده است.

در مقابل، هزینه‌های اضافی مربوط به Medicare برای همین سال‌های اضافه زندگی حدود ۱۰ هزار و ۸۰۰ دلار برآورد شده است.

بر اساس محاسبات مقاله، حدود ۸۰ درصد افزایش هزینه‌های عمومی مرتبط با این طول عمر بیشتر، به برنامه تأمین اجتماعی مربوط می‌شود، نه هزینه‌های درمانی.

البته این ارقام به ساختار اقتصادی و نظام حمایتی ایالات متحده مربوط هستند و نمی‌توان آن‌ها را مستقیماً به ایران تعمیم داد.

آیا سالمندان در آینده به مراقبت کمتری نیاز خواهند داشت؟

با وجود نتایج امیدوارکننده، این پژوهش به معنای از بین رفتن نیاز سالمندان به مراقبت‌های طولانی‌مدت نیست. مطالعات دیگر نشان داده‌اند که حدود ۷۰ درصد افراد در طول زندگی خود ممکن است به نوعی مراقبت طولانی‌مدت نیاز پیدا کنند و تقریباً نیمی از آن‌ها به مراقبت قابل‌توجهی احتیاج خواهند داشت.

از سوی دیگر، پژوهش ایناو و فینکلشتاین محدودیت‌هایی نیز دارد. بخش اصلی داده‌های بررسی‌شده به سال‌های گذشته مربوط است و مشخص نیست عواملی مانند همه‌گیری کرونا، پیشرفت فناوری‌های پزشکی، داروهای جدید و درمان‌های احتمالی بیماری آلزایمر چگونه بر روند سلامت سالمندان تأثیر گذاشته‌اند.

همچنین هزینه‌های مراقبت طولانی‌مدت که از طریق برنامه‌هایی مانند Medicaid یا پرداخت مستقیم خانواده‌ها تأمین می‌شوند، به‌طور کامل در محاسبات این پژوهش پوشش داده نشده‌اند.

جمع‌بندی

افزایش امید به زندگی لزوماً به معنای افزایش سال‌های بیماری و وابستگی در دوران سالمندی نیست. یافته‌های پژوهشگران استنفورد و MIT نشان می‌دهد که نسل‌های جدید سالمندان در مقایسه با نسل‌های گذشته، مدت بیشتری از زندگی خود را با سلامت بهتر و استقلال بیشتر سپری می‌کنند.

این موضوع می‌تواند پیامدهای مهمی برای برنامه‌ریزی نظام‌های درمانی، بیمه‌های بازنشستگی و خدمات مراقبت از سالمندان داشته باشد. شاید مهم‌ترین نکته این باشد که در بررسی آینده سالمندی، نباید فقط به تعداد سال‌هایی که افراد زندگی می‌کنند توجه کرد؛ بلکه کیفیت زندگی، سلامت جسمی و توانایی انجام فعالیت‌های روزمره نیز به همان اندازه اهمیت دارند.