اسپانیا سالهاست که با سواحل آفتابی و شهرهای پرجنبوجوشش، یکی از محبوبترین مقاصد گردشگری اروپا بوده و گردشگری نقش کلیدی در رونق اقتصادی این کشور ایفا کرده است. اما حالا که شور و هیجان تابستان فروکش کرده، واقعیتی نگرانکننده خود را نشان میدهد: صنعت گردشگری اسپانیا در حال از دست دادن شتاب رشد خود است.
طبق گزارش مفصل «اکسلتور» (Exceltur) ــ ائتلاف گردشگری پایدار اسپانیا ــ تولید ناخالص داخلی ناشی از گردشگری در فصل اوج تنها ۲.۸ درصد رشد داشته است؛ رقمی کمتر از پیشبینی ۳.۳ درصدی. این کاهش رشد میتواند نشانهای از پایان دورهای باشد که گردشگری، بیرقیب، موتور محرک اقتصاد اسپانیا محسوب میشد.
از دوران طلایی تا چراغ قرمز رشد
فصل تابستان که معمولاً بیشترین گردشگر و درآمد را به همراه دارد، امسال انتظارات را برآورده نکرد.
اوسکار پرِلی، معاون اجرایی اکسلتور، در تحلیلی تند گفت:
امید داشتیم روند صعودی ادامه پیدا کند، اما اینطور نشد.
نتیجه آنکه بخش گردشگری نیمدرصد پایینتر از حد انتظار عمل کرده و به گفتهی پرلی، دیگر نمیتواند موتور اصلی رشد اقتصادی باشد.
این تحول برای صنعتی که پس از دوران کرونا نقش مهمی در بازسازی اقتصاد اسپانیا داشت و در سالهای اخیر بیش از ۱۲ درصد از تولید ناخالص داخلی کشور را تشکیل میداد، تغییری قابلتوجه است.
با اینکه درآمد شرکتهای گردشگری هنوز مثبت مانده ــ عمدتاً بهدلیل افزایش قیمتها ــ اما خوشبینی گذشته رنگ باخته است. هتلها، رستورانها و شرکتهای تورگردان از کاهش محسوس درآمد خبر دادهاند؛ برخلاف جهش قدرتمند سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳. یکی از هتلداران مادرید در گفتوگو با اکسلتور گفت:
نتایج هنوز مثبتاند، اما فضای کلی پر از عدمقطعیت است.
جیبهای خالی خارجیها و سفرهای راکد داخلی
اکسلتور کاهش رشد را به «ضعف اقتصادی» در بازارهای اصلی گردشگری اسپانیا نسبت میدهد. تورم، افزایش هزینه انرژی و کاهش اعتماد مصرفکننده باعث شده اروپاییها پول کمتری برای سفر کنار بگذارند.
با این حال، گردشگران خارجی تا حدی توانستند درآمدها را حفظ کنند، در حالی که تقاضای داخلی تقریباً بدون رشد باقی ماند. اسپانیاییها با توجه به افزایش هزینههای زندگی، یا سفرهای کوتاهتر و محلی را ترجیح دادند یا بهکلی از سفر صرفنظر کردند.
در میان بازارهای خارجی، آمارها متنوع است:
- آلمان و فرانسه که همیشه سهم بالایی در گردشگری اسپانیا داشتند، کاهش قابلتوجهی نشان دادند؛ اقامت شبانه آلمانیها ۴.۴ درصد و فرانسویها ۰.۸ درصد افت داشته است.
- در مقابل، بریتانیاییها ۳.۳ درصد افزایش داشتند (بهویژه در آندلس)، گردشگران ایرلندی تقریباً ۶ درصد بیشتر شدند، و پرتغالیها با رشد ۷ درصدی بیشترین افزایش را ثبت کردند.
این نوسانات نشان میدهد تکیه بر چند بازار محدود، اسپانیا را در برابر بحرانهای اقتصادی آسیبپذیر کرده است.
چشمانداز خاکستری، اما نه کاملاً تاریک
پیشبینیها برای ماههای آینده چندان روشن نیست. اکسلتور رشد سهماههی پایانی سال را فقط ۲ درصد برآورد میکند و علت را «شرایط پیچیده ژئواقتصادی بینالمللی» میداند.
تنشهای جهانی، از خاورمیانه گرفته تا انتخابات آمریکا، همراه با سیاستهای ریاضتی در کشورهایی مثل آلمان، فرانسه و ایتالیا، روی سفرهای خانوادگی و کاری اثر منفی گذاشتهاند. شرکتهای هواپیمایی از کاهش رزرو پرواز خبر میدهند و خطوط کروز نیز برنامههایشان را تعدیل کردهاند.
اما تأثیرات در سراسر کشور یکسان نیست. مناطق ساحلی پرگردشگر مثل بارسلونا و جزایر قناری با چشماندازی محتاطانه مواجهاند، در حالی که نواحی داخلی و شمالی مثل کانتابریا، کاستیا-لامانچا، باسک و مادرید عملکرد بهتری دارند.
این مناطق با تکیه بر گردشگری فرهنگی و پایدار (مثل اقامتگاههای بومگردی و تجربههای محلی) توانستهاند بخشی از کاهش تقاضا را جبران کنند.
زنگ خطر برای تنوعبخشی
اهمیت گردشگری فراتر از هتلها و تفریحات است. این صنعت حدود ۲۰۰ میلیارد یورو درآمد سالانه ایجاد میکند و سهم بزرگی از اشتغال کشور را به خود اختصاص داده است. کاهش رشد در این بخش میتواند موجی از مشکلات اقتصادی را بهدنبال داشته باشد — از افزایش بیکاری در مناطق توریستی تا فشار بر منابع مالی محلی و رکود در بخشهایی مثل کشاورزی و خردهفروشی.
به گفتهی اکسلتور، اکنون زمان تنوعبخشی واقعی فرا رسیده است.
باید برای جذب گردشگران در تمام طول سال برنامهریزی شود؛ از توسعه گردشگری فرهنگی و سلامتمحور گرفته تا سرمایهگذاری در آموزش نیروی انسانی و تدوین سیاستهای حمایتی هماهنگ در سطح اتحادیه اروپا.
از شکوه تا بازاندیشی
داستان امروز گردشگری اسپانیا ترکیبی است از موفقیتهای ملایم و هشدارهای جدی.
همانطور که پرلی اشاره کرده:
این پایان کار نیست؛ بلکه گذار از هیاهوی رشد سریع به مرحلهای آرامتر و پختهتر است.
شاید اکنون بهترین زمان برای بازدید از مقاصدی کمتر شناختهشده مانند بیلبائو یا تولدو باشد، پیش از آنکه گردشگران انبوه به ارزش واقعی آنها پی ببرند.
این تغییر ممکن است سرآغاز دورهای تازه برای گردشگری اسپانیا باشد — دورهای که در آن کیفیت بر کمیت غلبه کند و رشد اقتصادی به شکلی پایدارتر و هوشمندانهتر ادامه یابد.
