شغل خلبانی که زمانی رؤیای بسیاری از افراد بود، حالا در سال ۲۰۲۵ با چالشی تازه روبروست: کمبود شدید خلبانان واجد شرایط. حتی شرکت هواپیمایی سوئیس (Swiss Airlines) نیز برای پر کردن جای خالی خلبانان با مشکل مواجه شده و ناچار شده خلبانان بازنشسته را دوباره به کار بگیرد تا برنامه پروازی خود را حفظ کند.
با اینکه حقوق خلبانان در سطح بالایی قرار دارد—بهویژه در کشورهایی مانند سوئیس که در صدر جدول جهانی پرداختها قرار دارد—اما عوامل متعددی مانند دورههای آموزشی دشوار، بازار رقابتی و پیچیدگیهای خاص این شغل باعث شدهاند ورود نیروی تازهنفس به صنعت هوانوردی با دشواریهایی روبرو باشد.
سوئیس در صدر جدول حقوق خلبانان جهان
بر اساس نتایج یک نظرسنجی جدید از مؤسسه تحقیقاتی ERI (Economic Research Institute)، میزان حقوق خلبانان همچنان در اروپا و آمریکای شمالی در سطح بالایی قرار دارد. در این میان، سوئیس بیشترین حقوق را به خلبانان پرداخت میکند. خلبانان ارشد در این کشور بهطور متوسط سالانه حدود ۱۵۰ هزار فرانک سوئیس (معادل حدود ۱۷۲٬۶۱۰ دلار آمریکا) درآمد دارند. پس از سوئیس، کشورهای لوکزامبورگ (۱۴۶٬۸۰۹ دلار) و ایالات متحده (۱۳۲٬۵۶۹ دلار) در رتبههای بعدی قرار دارند. همچنین، دانمارک (۱۲۷٬۵۱۵ دلار)، بلژیک (۱۲۲٬۹۳۰ دلار)، بریتانیا (۱۲۱٬۰۲۸ دلار)، کانادا (۱۱۲٬۱۶۹ دلار)، آلمان (۱۱۱٬۴۱۹ دلار)، استرالیا (۱۱۰٬۳۱۴ دلار) و نروژ (۱۰۹٬۳۵۲ دلار) در فهرست کشورهایی قرار دارند که بیشترین دستمزد را به خلبانان پرداخت میکنند.
این میزان حقوق بالا بیدلیل نیست؛ زیرا شغل خلبانی از جمله مشاغل بسیار تخصصی و پراسترس است. خلبانان باید دورههای آموزشی فشردهای را پشت سر بگذارند و شرایط خاصی در کشورهای مختلف، ارزش بازار آنها را افزایش میدهد. بهعنوان مثال، رقابت شدید میان خطوط هوایی مختلف در آمریکا برای جذب خلبانان ماهر به دلیل گستردگی شبکه پرواز در این کشور، یکی از دلایل افزایش حقوق در آنجاست. در سوئیس نیز شرایط جغرافیایی کوهستانی و آبوهوای ناپایدار، بهطور طبیعی نیاز به خلبانانی با مهارت بسیار بالا دارد، که همین موضوع سطح دستمزد را توجیهپذیر میکند.
بحران کمبود خلبان در سراسر جهان
با وجود این بستههای حقوقی جذاب، بسیاری از ایرلاینها در سطح جهان با کمبود خلبان مواجه هستند. دلایل این بحران چند وجهیاند. افزایش سن نیروهای فعلی، کاهش تمایل نسل جوان به ورود به این حوزه به دلیل هزینههای بالای آموزش و روند طولانی صدور گواهینامه، و همچنین پیامدهای ماندگار دوران همهگیری کرونا—از جمله بازنشستگی زودهنگام و کاهش ظرفیتهای آموزشی—همگی دست به دست هم دادهاند. برای نمونه، شرکت هواپیمایی سوئیس برای جبران کمبود، دوباره به سراغ خلبانان بازنشسته رفته است. این روند در سراسر صنعت هواپیمایی در جریان است، چرا که ایرلاینها تلاش میکنند با افزایش تقاضای سفرهای هوایی هماهنگ بمانند.
چرا حقوق بالا کافی نیست؟
با اینکه انتظار میرود حقوق بالا بتواند استعدادهای جدید را جذب کند، اما بحران کمبود خلبان همچنان ادامه دارد. بهنظر میرسد ماهیت سخت و فشرده شغل خلبانی نیز در این موضوع نقش داشته باشد. علاوه بر آن، سرمایهگذاری سنگین زمانی و مالی برای آموزش میتواند افراد علاقهمند را از ورود به این مسیر بازدارد. از سوی دیگر، هزینه بالای زندگی در کشورهایی مانند سوئیس و لوکزامبورگ نیز ممکن است از جذابیت ظاهری این حقوق بالا بکاهد. در آمریکا نیز خلبانان باید توانایی کنترل ترافیک هوایی سنگین را داشته باشند که فشار مضاعفی را به آنها وارد میکند. در سوئیس، زمینهای کوهستانی و پیچیده، نیاز به مهارتهای ویژهای دارند که عملاً دایره خلبانان واجد شرایط را محدودتر میکند.
دگرگونی در چشمانداز صنعت هوانوردی
بحران کمبود خلبان، یک چالش کلیدی را برای صنعت هوانوردی نمایان کرده است: چگونگی ایجاد توازن میان نیاز به نیروی متخصص و سختیهای مسیر شغلی آنها. حقوق بالای خلبانان در کشورهایی مانند سوئیس و آمریکا نشاندهنده ارزش مهارت و تخصص در این حرفه است، اما نتوانسته مشکل کمبود نیرو را بهطور کامل برطرف کند.
در پاسخ به این مشکل، ایرلاینها اقداماتی نظیر بازگرداندن خلبانان بازنشسته را در پیش گرفتهاند. با این حال، بهنظر میرسد صنعت هوانوردی نیازمند راهکارهای بلندمدتتری نیز باشد؛ مانند ارائه کمکهزینه برای دورههای آموزشی، یا سادهسازی روند صدور گواهینامه. شاید رؤیای پرواز هنوز هم وسوسهانگیز باشد، اما در عمل، ورود و ماندگاری در این حرفه هم پرهزینه شده و هم دشوارتر از قبل.
