قطع شدن اینترنت معمولاً زمانی واقعاً آزاردهنده است که راهحل همیشگی، یعنی خاموش و روشن کردن Wi-Fi و منتظر ماندن برای سبز شدن چراغ نارنجی، دیگر جواب ندهد. اما قطعیهای گسترده اینترنت پیش از این اتفاق افتادهاند و گاهی میتوانند مناطق بزرگی را برای مدتی با مشکل اتصال مواجه کنند.
در مناطقی که زیرساخت ارتباطی محدودتر و مسیرهای جایگزین کمتری وجود دارد، از دست دادن یک اتصال اصلی میتواند بسیار جدیتر از این باشد که نتوانید یک بعدازظهر اینستاگرام را بالا و پایین کنید. اینترنت امروز به آموزش، اشتغال، خدمات درمانی، خدمات دولتی، بانکداری و ارتباطات روزمره متصل است؛ بنابراین وقتی این اتصال از بین میرود، پیامدها میتوانند بسیار فراتر از یک روز بد برای Wi-Fi باشند.
ما معمولاً هنگام استفاده از اینترنت به چیزی که آن را سرپا نگه داشته فکر نمیکنیم. پشت تمام اپلیکیشنها، وبسایتها، تماسهای تصویری و جریان بیپایان ویدیوها، یک شبکه فیزیکی عظیم از کابلها، مراکز داده، روترها، تجهیزات مخابراتی و زیرساختهای ارتباطی قرار دارد.
اما وقتی اینترنت قطع میشود، واقعاً چه اتفاقی میافتد؟
وقتی اتصال از کار میافتد چه اتفاقی میافتد؟
اینترنت یک شبکه واحد نیست؛ بلکه از هزاران شبکه مختلف تشکیل شده که به یکدیگر متصل هستند و دادهها دائماً از مسیرهای مختلف میان آنها جابهجا میشوند. وقتی یکی از این مسیرها از کار میافتد، شبکهها در بسیاری از موارد میتوانند ترافیک را از مسیر دیگری عبور دهند. یکی از دلایلی که خراب شدن یک کابل لزوماً به معنی قطع شدن اینترنت برای همه نیست، همین معماری توزیعشده است.
بخش قابل توجهی از زیرساخت اینترنت حتی در زیر اقیانوسها قرار دارد. کابلهای فیبر نوری زیردریایی حجم عظیمی از داده را میان قارهها جابهجا میکنند، بدون اینکه بیشتر ما حتی متوجه وجود آنها باشیم. طبق گزارش Internet Society، بیش از ۹۹ درصد ترافیک اینترنت بینقارهای از طریق همین کابلهای زیردریایی منتقل میشود. بنابراین وقتی یکی از این کابلها آسیب میبیند، شبکههایی که به آن وابستهاند باید مسیر دیگری برای انتقال داده پیدا کنند.
اپراتورهای شبکه میتوانند بخشی از ترافیک را از طریق کابلهای دیگر، مسیرهای فیبر نوری زمینی و نقاط اتصال جایگزین منتقل کنند، اما این مسیرها ظرفیت نامحدود ندارند. اگر مسیری که معمولاً مقدار مشخصی از ترافیک را حمل میکند ناگهان مجبور شود حجم بسیار بیشتری از داده را جابهجا کند، ازدحام شبکه میتواند باعث کاهش سرعت یا ناپایداری اتصال شود؛ حتی اگر کاربران همچنان از نظر فنی آنلاین باشند.
در چنین شرایطی ممکن است هنوز بتوانید یک پیام ارسال کنید یا یک وبسایت را باز کنید، اما صفحات با تأخیر بیشتری بارگذاری شوند، سرویسهای آنلاین مرتب قطع و وصل شوند و اپلیکیشن بانکی شما ناگهان تصمیم بگیرد که آزمایش صبر و حوصلهتان هم بخشی از خدمات آن است.
چرا بعضی قطعیها از بقیه شدیدتر هستند؟
وجود یک کابل دیگر در جایی از شبکه فقط زمانی کمک میکند که آن اتصال واقعاً ظرفیت پذیرش ترافیک اضافی را داشته باشد. کشورها و مناطقی که چندین کابل زیردریایی، مسیرهای فیبر نوری فرامرزی و مراکز تبادل اینترنت دارند، معمولاً هنگام از دست دادن یک مسیر اصلی وضعیت بهتری دارند.
در مارس ۲۰۲۴ میلادی، یک اختلال گسترده در غرب آفریقا پس از آسیب دیدن چهار کابل زیردریایی، که علت آن به یک زمینلغزش احتمالی زیر آب در نزدیکی ساحل ساحل عاج نسبت داده شد، دستکم ۱۳ کشور آفریقایی را تحت تأثیر قرار داد. شدت مشکل در کشورها متفاوت بود و ساحل عاج تقریباً با قطعی کامل مواجه شد، با وجود اینکه یک کابل زیردریایی دیگر در این کشور همچنان فعال بود. Internet Society نیز تأکید کرد کشورهایی که مسیرهای جایگزین زیردریایی و ارتباطات فیبر نوری فرامرزی بیشتری داشتند، توانستند اتصال خود را بهتر حفظ کنند.
سپس در ماه مه ۲۰۲۴ میلادی، کابلهای SEACOM و EASSy در نزدیکی ساحل کوازولو-ناتال آفریقای جنوبی آسیب دیدند و اتصال اینترنت در چندین کشور شرق آفریقا کاهش پیدا کرد. با این حال، هیچ کشوری بهطور کامل از اینترنت جدا نشد، زیرا کابلهای زیردریایی دیگر، مسیرهای فیبر نوری فرامرزی، مراکز تبادل اینترنت و حتی محتوایی که بهصورت محلی ذخیره شده بود، کمک کردند برخی سرویسها همچنان فعال بمانند.
البته داشتن یک مسیر جایگزین به این معنی نیست که همهچیز بلافاصله به حالت عادی برمیگردد. وقتی حجم زیادی از ترافیک به مسیری منتقل شود که برای حمل تمام آن داده طراحی نشده است، ازدحام میتواند همچنان اینترنت را بسیار کند کند و باعث شود بعضی سرویسها عملاً غیرقابل استفاده به نظر برسند.
یک قطعی اینترنت چه حسی دارد؟
قطعی گسترده اینترنت ممکن است در ابتدا کمی گیجکننده باشد، زیرا الزاماً نشانه واضحی وجود ندارد که نشان دهد مشکل بزرگتری در جریان است. ممکن است Wi-Fi شما کاملاً عادی به نظر برسد، یک وبسایت باز شود، وبسایت دیگری اصلاً بارگذاری نشود و اپلیکیشنی که تمام صبح از آن استفاده میکردید ناگهان پاسخ ندهد.
اولین واکنش طبیعی احتمالاً این است که روتر، گوشی یا حتی شرکت ارائهدهنده اینترنت خود را مقصر بدانید. اگر بعضی سرویسها همچنان کار کنند، ممکن است مدتی طول بکشد تا متوجه شوید مشکل اصلاً در خانه شما نیست و در بخش دیگری از شبکه اتفاق افتاده است.
این یعنی احتمالاً چند بار غیرضروری روتر را خاموش و روشن خواهید کرد، کابلها را بررسی میکنید و شاید حتی تنظیمات اینترنت را تغییر دهید، تا در نهایت متوجه شوید این بار چیزی نیست که بتوانید از داخل خانه آن را تعمیر کنید.
DNS هم میتواند بخشی از ماجرا باشد
البته همیشه خود اتصال اینترنت نیست که دچار مشکل میشود. گاهی اینترنت شما برقرار است، اما یکی از سرویسهای ضروری که برای پیدا کردن وبسایتها استفاده میشود، یعنی DNS، دچار اختلال شده است.
DNS را میتوان تقریباً مانند دفترچه تلفن اینترنت در نظر گرفت. وقتی آدرس یک وبسایت را وارد میکنید، سیستم باید نام آن را به آدرس IP مربوط به سرور تبدیل کند. اگر DNS بهدرستی پاسخ ندهد، ممکن است اینترنت شما ظاهراً فعال باشد اما بسیاری از وبسایتها باز نشوند.
به همین دلیل، عبارت «اینترنت قطع شده» همیشه به معنی یک مشکل واحد نیست. ممکن است کابل آسیب دیده باشد، یک مرکز داده از دسترس خارج شده باشد، مسیرهای شبکه دچار ازدحام شده باشند، DNS پاسخ ندهد یا حتی فقط یک سرویس خاص با مشکل مواجه شده باشد.
CDNها چرا در زمان قطعی اهمیت پیدا میکنند؟
یکی دیگر از دلایلی که بعضی وبسایتها در هنگام اختلال همچنان برای کاربران قابل دسترسی هستند، استفاده از شبکههای توزیع محتوا یا CDN است.
در یک ساختار معمولی، ممکن است سرور اصلی یک سرویس در یک کشور یا حتی قاره دیگر قرار داشته باشد. اما CDN نسخههایی از فایلها و محتوای پرمصرف را در سرورهای مختلف و نزدیکتر به کاربران نگهداری میکند. در نتیجه، حتی اگر مسیر رسیدن به سرور اصلی دچار مشکل شود، بخشی از محتوا ممکن است از یک نقطه دیگر در دسترس باقی بماند.
البته CDN هم یک راهحل جادویی نیست. اگر مشکل در سطح گستردهتری رخ دهد یا دسترسی به خود شبکه CDN مختل شود، این سیستم نیز نمیتواند همه چیز را نجات دهد. اما توزیع جغرافیایی زیرساخت یکی از دلایلی است که باعث میشود اینترنت تا حد زیادی در برابر خرابیهای منفرد مقاوم باشد.
اینترنت یک کلید خاموش و روشن بزرگ ندارد
ما به این عادت کردهایم که بسیاری از مشکلات فناوری را خودمان حل کنیم. اگر یک اپلیکیشن درست کار نمیکند، آن را میبندیم؛ اگر Wi-Fi مشکل دارد، روتر را ریاستارت میکنیم و اگر گوشی رفتار عجیبی دارد، آن را خاموش و روشن میکنیم.
اما اینترنت اینگونه کار نمیکند. یک کلید واحد برای خاموش و روشن کردن اینترنت وجود ندارد و یک دستگاه مرکزی هم نیست که بتوان آن را ریاستارت کرد تا همهچیز دوباره درست شود.
اینترنت مجموعه عظیمی از شبکههاست که به یکدیگر وابستهاند و در عین حال مسیرهای متعددی برای رسیدن به مقصد دارند. همین ساختار است که از یک طرف باعث میشود خرابی یک کابل یا سرور لزوماً اینترنت را برای همه قطع نکند و از طرف دیگر، درک علت یک اختلال بزرگ را از سمت صفحه نمایش ما بسیار دشوار کند.
وقتی یک وبسایت باز نمیشود، ممکن است مشکل از روتر خانه شما باشد؛ ممکن است سرور همان وبسایت از کار افتاده باشد؛ ممکن است DNS دچار اختلال شده باشد یا حتی کابل ارتباطی میان دو کشور در هزاران کیلومتر دورتر آسیب دیده باشد.
بنابراین، دفعه بعد که اینترنت قطع شد و اولین واکنش شما این بود که روتر را خاموش و روشن کنید، احتمالاً کار بدی نکردهاید. اما اگر مشکل واقعاً در زیرساخت گسترده اینترنت باشد، هیچ تعداد ریاستارت نمیتواند یک کابل زیردریایی آسیبدیده را تعمیر کند.
اینترنت به این دلیل کار میکند که یک شبکه واحد و شکننده نیست؛ بلکه مجموعهای عظیم، توزیعشده و پیچیده از شبکهها و زیرساختهایی است که دائماً تلاش میکنند حتی در صورت خرابی بخشی از سیستم، ارتباط را حفظ کنند.
