رایانش کوانتومی در سالهای پیش رو بهعنوان یک نیروی تحولآفرین وارد عرصه خواهد شد؛ بهویژه در حوزههایی مانند امنیت سایبری و هویت دیجیتال. این تحول دقیقاً همزمان با پیشرفتهای سریع هوش مصنوعی (AI) در حال رخ دادن است و ترکیب این دو فناوری میتواند ساختار دنیای دیجیتال را بهطور اساسی تغییر دهد.
بر اساس مقالهای از مدرسه مدیریت اسلون (MIT Sloan School of Management)، این تحول بزرگ، دو چالش عمده را برای ما ایجاد میکند:
از یک سو، رایانش کوانتومی میتواند الگوریتمهای رمزنگاری فعلی را بیاثر کرده و امنیت اطلاعات حساس را تهدید کند؛
و از سوی دیگر، میتواند فرصتی نو برای بازتعریف و تقویت نحوه مدیریت هویت دیجیتال فراهم کند.
رایانههای کوانتومی با استفاده از اصولی مانند «برهمنهی» و «درهمتنیدگی»، قادرند مسائل پیچیده را با سرعتی بسیار بیشتر از رایانههای سنتی حل کنند؛ توانمندیای که تاکنون بیشتر در حوزه تحقیقاتی باقی مانده بود. اما حالا وقت آن رسیده که مدیران عامل و رهبران کسبوکار با دقت این فناوری را زیر نظر بگیرند تا بتوانند هم از آن بهرهبرداری کنند و هم خطراتش را کنترل کنند.
رایانش کوانتومی رمزنگاری فعلی را به چالش میکشد
چشمانداز در حال تغییر است. «رایانش کوانتومی مرتبط با رمزنگاری» (CRQC)، زیرمجموعهای از این فناوری است که میتواند رمزنگاری کلید عمومی فعلی را شکسته و زیر سوال ببرد. در گزارش «روندهای فناوری دیلویت در سال ۲۰۲۵» آمده است که سازمانها اکنون بیش از هر زمان دیگر تحت فشار قرار گرفتهاند تا سیستمهای مقاوم در برابر کوانتوم بسازند.
اگرچه زمان دقیق فراگیر شدن CRQC هنوز مشخص نیست، اما ترکیب آن با رشد هوش مصنوعی نشان میدهد که کسبوکارها باید از همین حالا آماده شوند؛ نه فقط برای حفاظت از زیرساختها، بلکه برای پیشتازی در آیندهای که مبتنی بر سیستمهای هوشمند و ایمن دیجیتال خواهد بود.
چه خطراتی در پیش است؟
ورود رایانش کوانتومی به دنیای فناوری، دو تهدید اساسی برای زیرساختهای دیجیتال فعلی دارد:
- آسیب به سلامت فناوری
- ایجاد اختلال در عملیات روزمره
در واقع، CRQC میتواند به الگوریتمهایی که در حال حاضر برای رمزنگاری تراکنشهای مالی و حفاظت از ارتباطات دولتی استفاده میشود، حمله کند. این موضوع ممکن است منجر به افشای دادههای بسیار حساس شود. همچنین، در دنیای پساکوانتوم، حفظ محرمانگی مکاتبات سازمانی با استفاده از سامانههای فعلی به چالش کشیده خواهد شد.
دیلویت در گزارش خود سه بخش اصلی را معرفی میکند که با هم «مثلث ریسک» را تشکیل میدهند:
- تهدید (Hazard): توسعه فناوریهایی که قادر به شکستن رمزنگاریهای فعلی هستند. زمان دقیق بروز این تهدید مشخص نیست.
- آسیبپذیری (Vulnerability): وابستگی شدید سیستمها و اطلاعات شخصی به رمزنگاریهای سنتی، آنها را در برابر حملات کوانتومی آسیبپذیر میکند.
- میزان در معرض بودن (Exposure): حجم عظیمی از اطلاعات حساس، تراکنشهای مالی، ارتباطات شخصی و فعالیتهای دولتی، به الگوریتمهای فعلی تکیه دارند و این باعث میشود اثرات حملات احتمالی بسیار وسیع باشد.
فرصتهایی که رایانش کوانتومی ایجاد میکند
در کنار تهدیدها، رایانش کوانتومی افقهای تازهای را نیز به روی ما میگشاید:
- نوآوری در هویت دیجیتال: فناوریهای کوانتومی میتوانند زیرساختهای امنتر و دقیقتری برای شناسایی دیجیتال ایجاد کنند؛ با پردازش سریعتر و اعتبارسنجی دقیقتر دادهها.
- تقویت پروتکلهای امنیتی: ورود به عصر کوانتومی مستلزم توسعه تکنیکهای رمزنگاری جدیدی است که میتوانند هویت دیجیتال را بهصورت امنتر و بدون جعل تأیید کنند.
- هویت غیرمتمرکز (Decentralized Identity): فناوریهای مقاوم در برابر کوانتوم میتوانند راه را برای ایجاد سیستمهای هویتی غیرمتمرکز هموار کنند؛ جایی که کاربران کنترل بیشتری بر اطلاعات شخصی خود داشته باشند و دیگر به مراکز متمرکز وابسته نباشند.
- رمزنگاری پساکوانتومی (PQC): از آنجا که رایانش کوانتومی روشهای رمزنگاری فعلی را تهدید میکند، PQC بهعنوان راهحلی برای «آیندهنگری در امنیت دیجیتال» ضروری خواهد بود.
- توسعه الگوریتمهای مقاوم در برابر کوانتوم: شرکتها و پژوهشگران در حال توسعه الگوریتمهایی هستند که توانایی مقابله با حملات کوانتومی را داشته باشند.
- استانداردسازی جهانی: نهادهایی مانند موسسه ملی استاندارد و فناوری آمریکا (NIST) بهطور فعال در حال استانداردسازی الگوریتمهای PQC هستند تا گذار ایمنتری به رمزنگاری مقاوم در برابر کوانتوم فراهم شود.
قدم بعدی چیست؟ راهکارهای عملی برای امروز
برای آمادهسازی کسبوکارها، چند اقدام فوری و مهم وجود دارد:
- ارزیابی داراییهای رمزنگاری فعلی: شناسایی آسیبپذیریها و نقاط ضعف در سیستمهای کنونی.
- پیگیری تحولات در حوزه رایانش کوانتومی و PQC: بهروزرسانی دانش و توان واکنش سریع به تغییرات.
- درج این فناوری در ارزیابی بلوغ زیرساختها: این کار بهخصوص در سیستمهای هوش مصنوعی و داده حیاتی است.
- طراحی نقشه راه برای مهاجرت به الگوریتمهای مقاوم در برابر کوانتوم: این نقشه میتواند شامل اختصاص منابع، بهروزرسانی سامانهها و هماهنگی با استانداردهای جدید باشد.
- همکاری و اشتراکگذاری دانش: تبادل اطلاعات بین سازمانها میتواند به بهبود دفاع جمعی در برابر تهدیدات کوانتومی کمک کند.
