همزمان با نزدیک شدن به اوج فصل گردشگری تابستان، دولت یونان برای مقابله با بحران فزاینده کمآبی در چندین جزیره محبوب این کشور وضعیت اضطراری اعلام کرده است. کاهش چشمگیر بارندگی در زمستان، افزایش دمای هوا و رشد بیسابقه ورود گردشگران باعث شده منابع محدود آب در برخی از مهمترین مقاصد گردشگری یونان تحت فشار شدید قرار بگیرد؛ موضوعی که کارشناسان آن را زنگ خطری جدی برای آینده صنعت گردشگری و مدیریت منابع طبیعی این کشور میدانند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، هشت جزیره یونان شامل پوروس، تینوس، آلونیسوس، آستیپالیا، لروس، پاتموس، سیمی و کارپاتوس رسماً وارد وضعیت اضطراری شدهاند. همچنین شرایط در جزیره کورفو و مجموعه جزایر دیاپونتیان نیز بحرانی توصیف شده است. مسئولان معتقدند ترکیب یک زمستان کمبارش با افزایش قابل توجه تعداد گردشگران، مهمترین عامل فشار بر منابع آبی این مناطق بوده است.
یونان در سال جاری یکی از خشکترین زمستانهای خود را تجربه کرده و تابستان نیز با گرمای شدید و کاهش بارندگی همراه شده است. این شرایط برای جزایری که از ابتدا نیز منابع ذخیره آب محدودی دارند، مشکلات فراوانی ایجاد کرده است. بسیاری از این جزایر در ماههای غیرگردشگری جمعیت اندکی دارند، اما با آغاز تابستان و ورود هزاران گردشگر خارجی، میزان مصرف آب به شکل چشمگیری افزایش پیدا میکند.
آمارها نشان میدهد اختلاف مصرف آب میان فصل زمستان و تابستان در برخی جزایر بسیار قابل توجه است. برای مثال، در جزیره میکونوس مصرف روزانه آب در فصل زمستان بین یک هزار و ۶۰۰ تا دو هزار مترمکعب است، اما در روزهای اوج تابستان این رقم به حدود ۱۸ هزار مترمکعب در روز میرسد. در سانتورینی نیز مصرف آب بیش از ۵۰۰ درصد افزایش پیدا میکند و در جزایر پاروس و کارپاتوس نیز رشد مصرف آب در فصل گردشگری به حدود ۳۴۴ درصد میرسد. این ارقام نشان میدهد زیرساختهای فعلی بسیاری از جزایر برای پاسخگویی به حجم بالای گردشگران طراحی نشدهاند.
در میان جزایر آسیبدیده، آستیپالیا اکنون به نمونهای هشداردهنده برای سایر مقاصد گردشگری تبدیل شده است. این جزیره در دهه ۱۹۹۰ با هدف تأمین بخش عمده نیاز آبی خود، یک مخزن ذخیره آب احداث کرده بود که توانایی تأمین حدود ۹۰ درصد نیاز سالانه جزیره را داشت. این مخزن با جمعآوری آب باران، از هدررفت منابع ارزشمند آب جلوگیری میکرد و برای سالها بهعنوان نمونهای موفق از مدیریت منابع آبی شناخته میشد.
با این حال، شرایط اقلیمی سال جاری باعث شده حتی این زیرساخت نیز کارایی گذشته را نداشته باشد. شهردار آستیپالیا در توصیف وضعیت موجود اعلام کرده است که اگر تمام بارندگیهای امسال نیز جمعآوری میشد، تنها چند سانتیمتر آب در مخزن ذخیره میشد. این اظهارات نشاندهنده شدت کاهش بارندگی و وخامت وضعیت منابع آبی در این منطقه است.
کارشناسان معتقدند افزایش تعداد گردشگران تنها عامل بحران نیست، بلکه نوع اقامت گردشگران نیز نقش مهمی در افزایش مصرف آب ایفا میکند. به گفته متخصصان، هتلهای لوکس و اقامتگاههای پنجستاره به دلیل برخورداری از استخرها، مراکز اسپا، فضای سبز گسترده و امکانات رفاهی متنوع، مصرف آب بسیار بیشتری نسبت به اقامتگاههای کوچک خانوادگی و مهمانپذیرها دارند.
بررسیها نشان میدهد هر گردشگری که در اقامتگاههای معمولی اقامت دارد، به طور متوسط روزانه حدود ۴۵۰ لیتر آب مصرف میکند، اما این میزان در هتلهای پنجستاره میتواند به حدود یک هزار لیتر در روز برای هر نفر برسد. در نتیجه، مجموعههای اقامتی بزرگ که همزمان میزبان صدها گردشگر هستند، فشار بسیار سنگینی بر منابع محدود آب جزایر کوچک وارد میکنند.
در کوتاهمدت، مسئولان یونان توسعه واحدهای آبشیرینکن را مهمترین راهکار مقابله با بحران کمآبی میدانند. اگرچه تبدیل آب دریا به آب شیرین فرآیندی پرهزینه و انرژیبر است، اما در شرایط فعلی توانسته بخشی از نیاز جزایر را تأمین کند و از بروز بحرانهای شدیدتر جلوگیری کند.
با این حال، متخصصان تأکید میکنند که آبشیرینکنها تنها راهکاری موقت هستند و نمیتوانند پاسخگوی نیازهای بلندمدت باشند. به اعتقاد آنها، مدیریت پایدار منابع آب نیازمند برنامهریزی گسترده برای حفظ، ذخیره و استفاده بهینه از منابع موجود است، نه صرفاً ایجاد منابع جدید.
یکی از مهمترین پیشنهادهای کارشناسان، توسعه سامانههای جمعآوری و ذخیره آب باران است. آنها معتقدند بخش قابل توجهی از بارندگیهای زمستانی یونان به دلیل نبود زیرساخت مناسب، به سرعت از دسترس خارج شده و بدون استفاده وارد دریا میشود. سرمایهگذاری در ساخت مخازن ذخیره آب میتواند نقش مؤثری در کاهش بحران سالهای آینده داشته باشد.
دولت یونان نیز با اعلام وضعیت اضطراری، روند اجرای پروژههای مرتبط با مدیریت منابع آب را تسریع کرده است. این اقدامات شامل صدور سریعتر مجوز ساخت آبشیرینکنهای جدید، تعمیر شبکههای فرسوده انتقال آب، کاهش نشت از خطوط لوله و احداث مخازن جدید ذخیره آب شیرین میشود. هدف از این تصمیمات، افزایش سرعت واکنش به بحران و جلوگیری از کمبود شدید آب در فصل اوج گردشگری است.
با وجود این اقدامات، کارشناسان هشدار میدهند که بدون تغییر اساسی در شیوه مدیریت منابع آبی، بحران در سالهای آینده ابعاد گستردهتری پیدا خواهد کرد. از نگاه آنها، تنها توسعه زیرساخت کافی نیست و تغییر الگوی مصرف آب نیز باید به یکی از اولویتهای اصلی تبدیل شود.
متخصصان همچنین بر ضرورت ایجاد یک تغییر فرهنگی در زمینه مصرف آب تأکید دارند. به باور آنها، همانگونه که فرهنگ تفکیک و بازیافت زباله در بسیاری از کشورها به مرور نهادینه شده است، باید حساسیت عمومی نسبت به صرفهجویی در مصرف آب نیز افزایش یابد. علاوه بر این، اندازهگیری دقیق ردپای آبی صنعت گردشگری و ارزیابی میزان مصرف آب در بخشهای مختلف میتواند به تصمیمگیریهای دقیقتر و تدوین سیاستهای مؤثرتر کمک کند.
در شرایطی که یونان خود را برای ثبت رکوردهای جدید در جذب گردشگران بینالمللی آماده میکند، بحران کمآبی در جزایر این کشور تصویری روشن از چالشهای زیستمحیطی پیش روی بسیاری از کشورهای حوزه مدیترانه ارائه میدهد. کارشناسان معتقدند اگر سرمایهگذاری در ذخیرهسازی آب، مدیریت مصرف، توسعه زیرساختهای پایدار و اصلاح الگوهای بهرهبرداری از منابع طبیعی بهصورت جدی دنبال نشود، این بحران در سالهای آینده نهتنها صنعت گردشگری یونان، بلکه امنیت آبی و توسعه پایدار بسیاری از مناطق ساحلی مدیترانه را با تهدیدهای بزرگتری مواجه خواهد کرد.
