ریزپلاستیکها مدتهاست با مشکلاتی چون سرطان، اختلالات باروری، تغییرات هورمونی، مشکلات میکروبیوم روده و دیگر آسیبهای سلامتی مرتبط دانسته میشوند. حالا، نتایج یک پژوهش تازه نشان میدهد که حتی نوشیدنیهای درون بطری شیشهای نیز از این آلودگی در امان نیستند.
یافتههای کلیدی پژوهش
- مطالعهای تازه نشان داده نوشیدنیهای بطریشیشهای بهطور میانگین ریزپلاستیک بیشتری نسبت به بطریهای پلاستیکی یا قوطیها دارند.
- به نظر میرسد دربهای فلزی با پوشش رنگی مهمترین منبع این آلودگی باشند.
- پژوهشگران میگویند با وجود فراگیر بودن ریزپلاستیکها، میتوان با چند اقدام ساده، میزان مواجهه با آنها را کاهش داد.
شیشه؛ همیشه امن نیست
این تحقیق که در مجله Journal of Food Composition and Analysis منتشر شده، نوشیدنیهایی مانند آب، نوشابه، چای سرد، لیموناد، شراب و آبجو را در فرانسه بررسی کرده است. نتایج نشان داد تمام نمونهها حاوی ریزپلاستیک بودهاند، اما میزان آن بسته به نوع بستهبندی متفاوت است.
- نوشابه، چای سرد، لیموناد و آبجو در بطری شیشهای تا ۵۰ برابر بیشتر از انواع پلاستیکی یا قوطی، ریزپلاستیک داشتند.
- آب در بطری شیشهای کمی آلودهتر از بطری پلاستیکی بود، اما همچنان کمترین میزان آلودگی را در میان نوشیدنیها داشت.
- شراب در بستهبندیهای مقوایی کوچک، آلودگی بیشتری داشت، اما سطح کلی آلودگی آن نسبتاً پایین بود.
برای نمونه، در حالی که یک بطری پلاستیکی آب ممکن است حدود ۱٫۶ ذره ریزپلاستیک در هر لیتر داشته باشد، یک بطری شیشهای لیموناد میتواند بیش از ۱۰۰ ذره در هر لیتر داشته باشد.
نقش درب بطریها در آلودگی
یکی از شگفتیهای پژوهش این بود که چرا بطریهای شیشهای آلودهتر از بطریهای پلاستیکیاند. محققان به یک متهم اصلی رسیدند: درب بطریها.
بسیاری از کارخانهها، برای دربهای فلزی بطریهای شیشهای از رنگهای خاص استفاده میکنند که ممکن است ذرات پلاستیکی آزاد کنند. بررسیها نشان داد رنگ و جنس ریزپلاستیکهای یافتشده در نوشیدنیها، با پوشش رنگی دربها یکسان بود. حتی خراشهای ریز روی این دربها نیز مشاهده شد که بهنظر میرسد بر اثر اصطکاک و فرآیند بستهبندی ایجاد شده باشد.
وقتی پژوهشگران دربها را تمیز کردند، میزان آلودگی بهطور چشمگیری کاهش یافت. برای مثال، با دمیدن هوا روی دربها، ذرات از ۲۸۷ به ۱۰۶ ذره در لیتر رسید و با شستوشوی ترکیبی آب و الکل، این میزان به ۸۷ ذره کاهش یافت.
جالب اینکه، شرابهایی که با چوبپنبه بسته میشوند، آلودگی بسیار کمتری داشتند؛ نشانهای دیگر از نقش مهم نوع درب در انتقال ریزپلاستیک.
خطرات سلامتی ریزپلاستیکها
ریزپلاستیکها در بخشهای مختلف بدن انسان، از جمله خون، شیر مادر، بافت ریه و دستگاه گوارش شناسایی شدهاند. مهمترین راه ورود آنها به بدن، خوردن و آشامیدن است.
تحقیقات نشان میدهد این ذرات میتوانند باعث التهاب، استرس اکسیداتیو و اختلال در میکروبیوم روده شوند و حتی بر متابولیسم، تولیدمثل و رشد تأثیر بگذارند. اثرات آنها به عواملی مانند اندازه، شکل و ترکیب شیمیایی بستگی دارد و در صورت تجمع در بدن، ممکن است به بیماریهای مزمن منجر شوند.
آیا راهی برای نوشیدن بدون ریزپلاستیک وجود دارد؟
برآوردها نشان میدهد هر فرد سالانه بین ۳۹ هزار تا ۵۲ هزار ذره ریزپلاستیک فقط از طریق غذا وارد بدن خود میکند.
مطالعه جدید نشان میدهد بطری پلاستیکی آب، از نظر تعداد ذرات ریزپلاستیک ممکن است کمتر از بطری شیشهای آلوده باشد، اما نباید فراموش کرد که پژوهشهای دیگر، مقادیر بالایی نانوپلاستیک را در آب بطریشده شناسایی کردهاند. حتی آب لولهکشی نیز تا حدی آلوده است.
بنابراین، به نظر میرسد هیچ ظرفی صددرصد ایمن نیست. با این حال، میتوان با اقدامات زیر میزان مواجهه را کاهش داد:
- نگهداری نوشیدنیها در لیوان شیشهای، استیل ضدزنگ یا لیوانهای بامبو در خانه
- پرهیز از قرار دادن ظروف پلاستیکی در ماشین ظرفشویی یا مایکروویو
- تنوعبخشی به نوع بستهبندی نوشیدنیهای آماده و خودداری از استفاده مکرر یک نوع خاص
- انتخاب نوشیدنیها و خوراکیهای تازه و فرآورینشده تا حد امکان
پیام پایانی
نتایج این پژوهش نشان میدهد که شیشه، برخلاف تصور عمومی، همیشه گزینهای سالمتر از پلاستیک نیست؛ بهخصوص وقتی پای دربهای رنگی و فلزی در میان باشد. این یافتهها میتواند زنگ خطری برای صنعت نوشیدنی باشد تا در فرآیند تولید و بستهبندی، راهکارهای ایمنتری در نظر بگیرد.
