رقابت برای توسعه هوش مصنوعی هر روز گستردهتر میشود، اما همه پروژهها و شرکتهای این حوزه دوام نمیآورند. از استارتاپهایی مانند Relay و Humane گرفته تا پروژههایی در OpenAI، اپل و مایکروسافت، نمونههای متعددی وجود دارند که تعطیل شدهاند، تغییر مسیر دادهاند یا نتوانستهاند به انتظارات اولیه دست پیدا کنند.
صنعت هوش مصنوعی در سالهای اخیر با سرعتی کمسابقه رشد کرده است؛ سرمایهگذاریهای میلیارد دلاری، ظهور مدلهای زبانی جدید و ورود شرکتهای بزرگ فناوری به بازار باعث شدهاند محصولات و استارتاپهای متعددی در مدت کوتاهی شکل بگیرند.
با این حال، سرعت بالای این بازار به معنای موفقیت همه پروژهها نیست. بسیاری از ایدههایی که در زمان معرفی توجه زیادی به خود جلب کردند، نتوانستند در برابر مشکلات فنی، هزینههای بالا، رقابت شدید یا تغییر رفتار کاربران دوام بیاورند.
یکی از تازهترین نمونهها Relay است؛ ابزاری مبتنی بر هوش مصنوعی برای خودکارسازی فرایندهای کاری که روز دوشنبه به فعالیت خود پایان داد. Relay تلاش میکرد جایگزینی برای سرویسهایی مانند Zapier باشد و به کاربران اجازه میداد با استفاده از عاملهای هوش مصنوعی، فرایندهایی مانند مدیریت ایمیل و وظایف کاری را خودکار کنند.
اما با ورود شرکتهای بزرگتری مانند OpenAI و Google به حوزه اتوماسیون مبتنی بر هوش مصنوعی، بخشی از قابلیتهای مشابه مستقیماً در محصولات بزرگتر قرار گرفتند و Relay برای حفظ جایگاه خود بهعنوان یک محصول مستقل با مشکل مواجه شد.
این تنها یک نمونه از موج تعطیلیها و تغییر مسیرها در صنعت هوش مصنوعی است.
چرا بسیاری از پروژههای هوش مصنوعی شکست میخورند؟
بر اساس دادههای S&P Global Market Intelligence، حدود ۴۲ درصد از ابتکارهای هوش مصنوعی در نهایت توسط شرکتهای مادر خود کنار گذاشته میشوند.
دلایل این اتفاق یکسان نیست. کمبود بودجه، مشکلات فنی، رقابت با شرکتهای بزرگتر، دشواری توسعه در مقیاس بالا و نبود تقاضای کافی از سوی کاربران، از جمله عواملی هستند که میتوانند یک پروژه هوش مصنوعی را به پایان راه برسانند.
به همین دلیل، آنچه امروز میتوان از آن بهعنوان «گورستان هوش مصنوعی» یاد کرد، فقط مجموعهای از استارتاپهای ورشکسته نیست؛ بلکه شامل محصولات، قابلیتها، پروژهها و سرمایهگذاریهایی است که یا کاملاً تعطیل شدهاند، یا تغییر مسیر دادهاند، یا نتوانستهاند وعدههای اولیه خود را عملی کنند.
در ادامه این مقاله از مجله اینترنتی اسید هولیک، برخی از نمونههای قابل توجه این روند را بررسی میکنیم.
پروژههای هوش مصنوعی OpenAI که کنار گذاشته شدند
حتی شرکتهایی در ابعاد OpenAI نیز از شکست یا تغییر مسیر پروژههای هوش مصنوعی مصون نیستند.
OpenAI در یکی از جدیدترین نمونهها تلاش کرد ChatGPT را به چیزی فراتر از یک چتبات تبدیل کند و تجربهای شبیه یک «سوپر اپلیکیشن» ایجاد کند.
این شرکت در ۹ ژوئیه نسخهای از اپلیکیشن را منتشر کرد که تجربههای مختلفی مانند حالتهای Chat، Codex و Work را در کنار یکدیگر قرار میداد و نسخه سنتی ChatGPT را نیز با نام ChatGPT Classic معرفی میکرد.
اما طراحی جدید خیلی زود با انتقاد کاربران مواجه شد. بسیاری از کاربران رابط جدید را شلوغ و گیجکننده میدانستند و OpenAI مدت کوتاهی بعد از این تغییر عقبنشینی کرد و رابط آشناتر ChatGPT را بازگرداند.
این تنها نمونه تغییر مسیر OpenAI نیست.
ChatGPT Atlas و Operator
OpenAI طی سالهای اخیر چند محصول مستقل را نیز کنار گذاشته و قابلیتهای آنها را مستقیماً در ChatGPT ادغام کرده است.
یکی از این موارد ChatGPT Atlas بود؛ یک مرورگر وب مستقل مبتنی بر هوش مصنوعی که کمتر از یک سال پس از عرضه، در ۹ اوت متوقف شد. قابلیتهای مفید این محصول به ChatGPT منتقل شدند.
OpenAI رویکرد مشابهی را درباره Operator نیز در پیش گرفت. Operator یک عامل هوش مصنوعی بود که میتوانست در وب جستوجو کند و برخی وظایف را به نمایندگی از کاربر انجام دهد.
در همین حال، قابلیت تولید تصویر نیز به شکل فزایندهای مستقیماً در ChatGPT قرار گرفته و در نتیجه، نقش DALL-E بهعنوان یک مقصد مستقل برای تولید تصویر کاهش یافته است.
Sora نیز دوام نیاورد
پلتفرم اشتراکگذاری ویدئوی OpenAI یعنی Sora نیز یکی دیگر از پروژههایی بود که نتوانست به مسیر خود ادامه دهد.
Sora در نهایت در مارس ۲۰۲۶ تعطیل شد. هزینههای بالای عملیاتی و مشکلات مربوط به حفظ کاربران از جمله عواملی بودند که در ادامه فعالیت این سرویس مشکل ایجاد کردند.
مجموع این اتفاقات نشان میدهد حتی شرکتهایی که منابع مالی و فناوری بسیار گستردهای در اختیار دارند، ناچارند بهطور مداوم درباره ادامه یا توقف محصولات خود تصمیمگیری کنند.
Siri هوشمند اپل؛ وعدهای که با تأخیر طولانی همراه شد
یکی دیگر از پروژههای پرسروصدا در حوزه هوش مصنوعی، نسخه جدید Siri در چارچوب Apple Intelligence بود.
اپل هنگام معرفی Apple Intelligence در سال ۲۰۲۴، نسخه پیشرفتهتر Siri را یکی از قابلیتهای مهم این مجموعه معرفی کرد.
قرار بود Siri جدید بتواند زمینه مکالمات را بهتر درک کند، از اتفاقاتی که در برنامههای مختلف دستگاه رخ میدهد اطلاع داشته باشد و وظایف پیچیدهتری را برای کاربر انجام دهد.
با این حال، اپل چندین بار عرضه این نسخه از Siri را به تعویق انداخت و مشکلات مهندسی و وجود باگها از جمله دلایل مطرحشده برای این تأخیرها بودند.
این تأخیرها حتی در نهایت به توافقی به ارزش ۲۵۰ میلیون دلار درباره ادعاهای مطرحشده پیرامون نحوه بازاریابی قابلیتهای هوش مصنوعی آیفون ۱۶ منجر شد.
نسخه هوش مصنوعی Siri سرانجام در ماه ژوئیه در نسخه بتای iOS 27 ظاهر شد و عرضه آن برای کاربران انگلیسیزبان از ماه جاری آغاز شد. پشتیبانی از زبانهای دیگر نیز قرار است در ادامه ارائه شود.
Microsoft Recall؛ قابلیت هوش مصنوعی که با نگرانیهای امنیتی مواجه شد
Recall یکی دیگر از پروژههای مهم هوش مصنوعی است که مسیر توسعه آن تحت تأثیر نگرانیهای جدی قرار گرفت.
مایکروسافت این قابلیت را در کنفرانس توسعهدهندگان Build 2024 معرفی کرد و آن را نوعی «حافظه تصویری» برای کامپیوترهای ویندوزی توصیف کرد.
ایده Recall این بود که سیستم در فواصل زمانی مشخص از فعالیتهای کاربر روی کامپیوتر اسکرینشات بگیرد تا کاربر بعداً بتواند در تاریخچه دیجیتال خود جستوجو کند.
اما همین قابلیت خیلی زود با واکنش منفی درباره حریم خصوصی و امنیت مواجه شد.
منتقدان هشدار دادند که Recall میتواند آرشیوی قابل جستوجو از اطلاعات بسیار حساس ایجاد کند؛ اطلاعاتی مانند رمزهای عبور، پیامهای خصوصی، اطلاعات مالی و سایر فعالیتهای کاربر.
مایکروسافت در ادامه عرضه این قابلیت را تقریباً یک سال به تعویق انداخت تا بتواند روی سازوکارهای امنیتی و حریم خصوصی آن بازنگری کند.
با وجود طراحی مجدد Recall، نگرانیها کاملاً از بین نرفت. اخیراً یک پژوهشگر امنیت سایبری ابزاری ساخت که میتوانست دادههای ثبتشده توسط Recall را استخراج و نمایش دهد؛ اتفاقی که دوباره پرسشهایی درباره میزان حلشدن مشکلات امنیتی اولیه این قابلیت ایجاد کرد.
Notion Mail؛ محصولی که کاربران راه دیگری برای مدیریت ایمیل پیدا کردند
Notion Mail در آوریل ۲۰۲۵ بهعنوان یک سرویس ایمیل با تمرکز بر هوش مصنوعی معرفی شد.
هدف آن کمک به کاربران برای سازماندهی و خودکارسازی مدیریت صندوق ورودی ایمیل بود. اما Notion در ادامه متوجه شد که کاربران این شرکت بهجای استفاده از یک محصول مستقل، به استفاده از عاملهای هوش مصنوعی جداگانه برای مدیریت ایمیلهای خود روی آوردهاند.
در نتیجه، Notion تصمیم گرفت این سرویس را تعطیل کند.
تاریخ تعیینشده برای پایان فعالیت Notion Mail، ۲۲ سپتامبر است.
این نمونه نشان میدهد که حتی داشتن یک محصول مجهز به هوش مصنوعی لزوماً به معنای ایجاد یک بازار پایدار نیست؛ بهخصوص زمانی که کاربران بتوانند همان کار را از طریق عاملهای هوش مصنوعی یا ابزارهای دیگری انجام دهند.
Humane AI Pin؛ یکی از مشهورترین شکستهای سختافزاری هوش مصنوعی
اگر قرار باشد فهرستی از پرسروصداترین شکستهای سختافزاری هوش مصنوعی تهیه شود، Humane AI Pin احتمالاً یکی از شناختهشدهترین نمونهها خواهد بود.
این دستگاه پوشیدنی با هدف ارائه قابلیتهای هوش مصنوعی بدون وابستگی به یک گوشی هوشمند سنتی طراحی شده بود و توجه زیادی را در زمان معرفی به خود جلب کرد.
Humane در مجموع ۲۳۰ میلیون دلار سرمایه جذب کرد، اما محصول نهایی با مشکلات جدی عملکردی مواجه شد.
شرایط زمانی دشوارتر شد که Humane به کاربران هشدار داد از کیس شارژ دستگاه استفاده نکنند؛ زیرا احتمال بروز آتشسوزی ناشی از باتری وجود داشت.
در نهایت، Humane در فوریه ۲۰۲۵ فعالیت تجاری مرتبط با AI Pin را متوقف کرد و بخش عمده داراییهای این شرکت نیز با قیمت ۱۱۶ میلیون دلار توسط HP خریداری شد.
Rabbit R1؛ فروش بالا، اما محصولی با مشکلات جدی
Rabbit R1 نمونه دیگری از دستگاههای هوش مصنوعی بود که در ابتدا توجه بسیار زیادی به خود جلب کرد.
این دستگاه در نمایشگاه CES در ژانویه ۲۰۲۴ معرفی شد و بهعنوان یک همراه هوش مصنوعی طراحی شده بود که میتوانست برخی وظایف را از طرف کاربر انجام دهد.
Rabbit مدت کوتاهی پس از عرضه اعلام کرد که ۱۰۰ هزار دستگاه فروخته است.
با این حال، فروش اولیه بالا الزاماً به معنای موفقیت محصول نبود.
بررسیهای اولیه، R1 را محصولی ناتمام با عملکرد غیرقابل اتکا و تعداد محدودی از یکپارچهسازیهای واقعاً کاربردی توصیف کردند.
با این وجود، Rabbit پروژه را کاملاً کنار نگذاشته است. این شرکت همچنان بهروزرسانیهای R1 را منتشر میکند و اکنون تلاش دارد آن را بیشتر به یک کنترلکننده کامپیوتری برای انجام وظایف مبتنی بر عاملهای هوش مصنوعی تبدیل کند.
Rabbit همچنین از پروژه سختافزاری جدیدی با نام Project Cyberdeck خبر داده که هدف آن ساخت دستگاهی قابل حمل برای «vibe-coding» است.
Huxe؛ سرویس صوتی هوش مصنوعی که در برابر رقابت دوام نیاورد
Huxe یک اپلیکیشن صوتی مبتنی بر هوش مصنوعی بود که توسط توسعهدهندگان سابق Google NotebookLM ساخته شده بود.
این سرویس میتوانست اطلاعات متنی را به محتوای صوتی محاورهای و شبیه پادکست تبدیل کند.
Huxe در مه ۲۰۲۶ تعطیل شد.
یکی از عوامل مطرحشده، ورود پلتفرمهای بزرگتر به ارائه تجربههای مشابه بود. برای نمونه، Spotify نیز در حال توسعه ابزارهای صوتی مبتنی بر هوش مصنوعی است و از مخاطبان بسیار بزرگتری نسبت به یک استارتاپ مستقل برخوردار است.
این اتفاق نمونهای از مشکلی است که بسیاری از استارتاپهای هوش مصنوعی با آن مواجهاند: یک ایده میتواند از نظر فنی جذاب باشد، اما زمانی که یک شرکت بزرگ همان قابلیت را در محصولی با میلیونها کاربر ارائه میکند، حفظ یک محصول مستقل دشوارتر میشود.
Yupp؛ مقایسه صدها مدل هوش مصنوعی در یک پلتفرم
Yupp یکی از ایدههای متفاوت در بازار هوش مصنوعی بود.
این پلتفرم یک محیط رایگان در اختیار کاربران قرار میداد تا پاسخ مدلهای مختلف هوش مصنوعی را در کنار یکدیگر مقایسه کنند. کاربران میتوانستند به پاسخها رأی دهند و از طریق این پلتفرم رمزارز نیز کسب کنند.
در مقطعی، Yupp امکان آزمایش بیش از ۸۰۰ مدل هوش مصنوعی از شرکتهایی مانند OpenAI، Google و Anthropic را فراهم کرده بود.
با این حال، بنیانگذاران Yupp اعلام کردند که این محصول هرگز نتوانست تناسب کافی میان محصول و بازار یا همان Product-Market Fit را به دست آورد.
Yupp در مارس ۲۰۲۶ تعطیل شد.
Figgs AI؛ بیش از یک میلیون کاربر، اما هزینههای سنگین
Figgs AI نیز نمونه دیگری از محصولاتی است که با وجود جذب کاربران قابل توجه، در نهایت نتوانست به فعالیت خود ادامه دهد.
این پلتفرم بین سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ فعال بود و به کاربران اجازه میداد شخصیتهای هوش مصنوعی قابل شخصیسازی ایجاد کنند و با آنها برای نقشآفرینی و داستانپردازی تعامل داشته باشند.
گزارشها از جذب بیش از یک میلیون کاربر توسط این سرویس حکایت داشت.
اما توسعهدهندگان Figgs AI اعلام کردند که ادامه ارائه رایگان سرویس برای آنها بیش از حد پرهزینه شده است.
در نتیجه، سرویس تعطیل شد.
گورستان هوش مصنوعی چه چیزی درباره این صنعت نشان میدهد؟
سرنوشت این محصولات و شرکتها لزوماً یکسان نیست. برخی مانند Relay با رقابت مستقیم پلتفرمهای بزرگتر مواجه شدند، برخی مانند Humane و Rabbit با چالشهای سختافزاری و عملکردی دستوپنجه نرم کردند و برخی دیگر مانند Figgs AI یا Yupp با مشکل اقتصاد محصول و دستیابی به بازار پایدار روبهرو شدند.
در مورد شرکتهایی مانند OpenAI نیز مسئله بیشتر به تغییر استراتژی مربوط میشود؛ یعنی یک قابلیت یا محصول مستقل ممکن است تعطیل شود، اما فناوری یا ویژگیهای آن در محصول اصلی شرکت ادغام شود.
به همین دلیل، تعطیلی یک محصول هوش مصنوعی همیشه به معنای شکست کامل فناوری پشت آن نیست.
گاهی یک پروژه نشان میدهد کاربران به یک قابلیت خاص علاقه دارند، اما حاضر نیستند برای یک محصول مستقل هزینه کنند. در موارد دیگر، یک شرکت بزرگتر میتواند همان قابلیت را سریعتر و ارزانتر در محصولی که از قبل میلیونها کاربر دارد ارائه کند.
آینده استارتاپهای هوش مصنوعی؛ بقا دشوارتر میشود
بازار هوش مصنوعی همچنان در حال رشد است، اما این رشد میتواند به افزایش فشار بر استارتاپهای کوچکتر نیز منجر شود.
در شرایطی که شرکتهایی مانند OpenAI، Google و سایر غولهای فناوری بهطور مداوم قابلیتهای جدید هوش مصنوعی را مستقیماً در محصولات اصلی خود قرار میدهند، یک استارتاپ مستقل باید دلیل بسیار مشخصی برای وجود داشته باشد.
داشتن یک مدل هوش مصنوعی یا افزودن یک رابط مبتنی بر AI دیگر بهتنهایی ممکن است برای ایجاد یک کسبوکار پایدار کافی نباشد.
نمونههای موجود در «گورستان هوش مصنوعی» در نهایت میتوانند بهعنوان سابقهای برای صنعت عمل کنند؛ نه فقط فهرستی از محصولات شکستخورده، بلکه مجموعهای از تجربههایی درباره هزینه توسعه، اهمیت تقاضای واقعی کاربران، مزیت پلتفرمهای بزرگ، امنیت، حریم خصوصی و دشواری تبدیل یک ایده جذاب به محصولی پایدار.
رقابت هوش مصنوعی همچنان ادامه دارد و احتمالاً نامهای بیشتری نیز در این فهرست قرار خواهند گرفت. با این حال، سرنوشت پروژههایی که تاکنون متوقف شدهاند نشان میدهد در این بازار، جذب سرمایه و جلب توجه اولیه تنها بخشی از مسیر است؛ دوام آوردن و پیدا کردن جایگاهی پایدار در برابر رقبا چالش بزرگتری محسوب میشود.
