بر اساس گزارش تازه‌ی MIT درباره وضعیت هوش مصنوعی در کسب‌وکارها تا سال ۲۰۲۵، برخلاف تصور رایج، هوش مصنوعی هنوز شغل‌های اصلی را به‌طور مستقیم تهدید نمی‌کند. آنچه فعلاً تحت فشار قرار گرفته، بیشتر نیروهای برون‌سپاری‌شده و آف‌شور (خارج از کشور) هستند، نه کارمندان داخلی.
در حالی که کارگران آمریکایی از یک سو با بازار کار محدود و از سوی دیگر با نگرانی از «سونامی اخراج‌های یقه‌سفیدها» مواجه‌اند، یافته‌های این گزارش نشان می‌دهد که اختلالات ناشی از هوش مصنوعی فعلاً در جغرافیاهای دورتر اثر گذاشته است.
چه مشاغلی بیشتر تحت تأثیر قرار گرفته‌اند؟
طبق گفته‌ی آدیتیا چالاپالی، پژوهشگر همکار پروژه NANDA در MIT، «هیچ نشانه‌ای از موج گسترده اخراج کارکنان دیده نمی‌شود. شغل‌هایی که بیشترین تأثیر را پذیرفته‌اند، از ابتدا در اولویت پایین‌تر بوده یا به بیرون از سازمان برون‌سپاری شده بودند.»
به‌جای حذف نیروهای داخلی، شرکت‌ها دریافته‌اند که با جایگزینی آژانس‌های بیرونی و شرکت‌های BPO (برون‌سپاری فرایندهای کسب‌وکار) توسط ابزارهای هوش مصنوعی، می‌توانند صرفه‌جویی مالی چشمگیری داشته باشند، بی‌آنکه نیاز به کاهش کارکنان خود داشته باشند.
برآورد تأثیر کوتاه‌مدت و بلندمدت
- در کوتاه‌مدت تنها ۳٪ مشاغل در معرض جایگزینی توسط هوش مصنوعی هستند.
- اما در بلندمدت، این رقم می‌تواند به حدود ۲۷٪ افزایش یابد.
این یعنی موج اصلی تغییرات هنوز در راه است و صنایع مختلف باید خود را برای دوره‌ای پرتحول آماده کنند.
کدام صنایع زودتر ضربه می‌بینند؟
گزارش MIT نشان می‌دهد که بیشترین تأثیر کوتاه‌مدت در صنایعی رخ داده که زودتر از دیگران پذیرای هوش مصنوعی بوده‌اند:
- فناوری
- رسانه
بیش از ۸۰٪ مدیران این دو بخش پیش‌بینی کرده‌اند که طی دو سال آینده، نرخ استخدام‌های جدید در شرکت‌هایشان کاهش خواهد یافت.
البته این کاهش به معنای اخراج نیست؛ شرکت‌ها بیشتر از آنکه کارکنان خود را حذف کنند، صرفاً قراردادهای برون‌سپاری را تمدید نمی‌کنند و به‌جای آن از راهکارهای مبتنی بر هوش مصنوعی استفاده می‌کنند.
صرفه‌جویی‌های مالی چشمگیر
پژوهش MIT نشان می‌دهد که اتوماسیون بخش‌های پشتیبانی (Back-office) بالاترین بازگشت سرمایه را داشته است:
- شرکت‌ها بین ۲ تا ۱۰ میلیون دلار از هزینه‌های BPO را حذف کرده‌اند.
- یک شرکت توانسته سالانه ۸ میلیون دلار صرفه‌جویی کند، تنها با سرمایه‌گذاری ۸ هزار دلار روی یک ابزار هوش مصنوعی.
این ارقام نشان می‌دهد که ابزارهای هوش مصنوعی می‌توانند جایگزینی بسیار مقرون‌به‌صرفه برای قراردادهای پرهزینه برون‌سپاری باشند.
تمرکز بودجه‌های هوش مصنوعی در کجا است؟
جالب اینکه حدود ۵۰٪ بودجه‌های هوش مصنوعی به حوزه‌های فروش و بازاریابی اختصاص می‌یابد.
- این در حالی است که ابزارهای بخش پشتیبانی، به‌وضوح صرفه‌جویی بیشتری در هزینه‌ها ایجاد می‌کنند.
- موفقیت ابزارهای فروش و بازاریابی به‌سختی قابل سنجش است؛ چرا که مثلاً مشخص نیست دقیقاً چه میزان از افزایش فروش به کمک هوش مصنوعی محقق شده است.
بازدهی واقعی سرمایه‌گذاری‌ها
یکی از نکات هشداردهنده گزارش این است که ۹۵٪ از سازمان‌هایی که روی هوش مصنوعی مولد سرمایه‌گذاری کرده‌اند، هنوز هیچ بازدهی ملموسی کسب نکرده‌اند.
با این حال، مدیران این شرکت‌ها اذعان کرده‌اند که بهره‌وری سازمانی به‌طور محسوسی افزایش یافته است.
چشم‌انداز برای سرمایه‌گذاران
اگر هوش مصنوعی بتواند بدون ایجاد موج گسترده اخراج‌ها، هزینه‌ها را کاهش دهد و بهره‌وری را بالا ببرد، این یک سناریوی طلایی برای سرمایه‌گذاران خواهد بود:
- سودآوری و رشد درآمد شرکت‌ها افزایش می‌یابد.
- در عین حال، از تبعات منفی اقتصادی ناشی از بیکاری گسترده جلوگیری می‌شود.
جمع‌بندی
گزارش MIT نشان می‌دهد که هوش مصنوعی در حال حاضر بیش از آنکه تهدیدی مستقیم برای شغل کارمندان باشد، مدل سنتی برون‌سپاری را هدف قرار داده است. شرکت‌ها با جایگزینی قراردادهای پرهزینه با ابزارهای هوش مصنوعی، هم در هزینه‌ها صرفه‌جویی می‌کنند و هم بهره‌وری بالاتری به دست می‌آورند.
با این حال، چشم‌انداز بلندمدت نشان می‌دهد که صنایع باید آماده تغییرات اساسی باشند؛ چرا که با رشد سریع هوش مصنوعی، طیف وسیع‌تری از مشاغل در معرض جایگزینی قرار خواهند گرفت.
