پژوهشی جدید به رهبری گروهی از محققان دانشگاه آلتو به بررسی تأثیرات مثبت و منفی تعامل انسان با هوش مصنوعی پرداخته و نشان میدهد که این فناوری، با وجود مزایای قابلتوجه، نمیتواند جایگزین ارتباطات انسانی شود.
تأثیرات مثبت: دسترسپذیری و کاهش موقت احساس تنهایی
در این مطالعه تأکید شده که گفتوگو با چتباتها یا همراهان مبتنی بر هوش مصنوعی میتواند به برخی افراد احساس حمایت بدهد و میزان تنهایی آنها را تا حدی کاهش دهد. از جمله دلایل این اثرات مثبت میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- در دسترس بودن دائمی ابزارهای هوش مصنوعی
- نبود قضاوت یا پیشداوری در تعامل با انسان
- امکان بیان آزادانه احساسات بدون نگرانی از واکنش دیگران
محققان میگویند این دستاوردها در کوتاهمدت حتی میتواند با تأثیرات تعاملات انسانی در برخی موقعیتها قابل مقایسه باشد.
جنبههای منفی: خطر وابستگی و تضعیف مهارتهای اجتماعی
در کنار نکات مثبت، پژوهش همچنین هشدار میدهد که اتکای بیش از حد به هوش مصنوعی ممکن است پیامدهای ناخواستهای در بلندمدت ایجاد کند. یافتهها نشان میدهد که:
- برخی کاربران در طول زمان نشانههایی از افزایش پریشانی عاطفی در نحوه صحبت کردن خود بروز میدهند.
- استفاده مداوم از چتباتها میتواند مهارتهای ارتباطی در دنیای واقعی را تضعیف کند.
- شکلگیری وابستگی عاطفی ناسالم به این ابزارها دور از انتظار نیست.
این نتایج نشان میدهد که رابطه انسان با هوش مصنوعی، برخلاف ظاهر سادهاش، پیچیدگیهای روانشناختی قابلتوجهی دارد.
هوش مصنوعی؛ همراهی مفید اما نه جایگزین ارتباط انسانی
در جمعبندی این پژوهش آمده است که هوش مصنوعی میتواند نقش یک ابزار حمایتی یا تسلیبخش را ایفا کند، اما درمان تنهایی نیست و نباید جایگزینی برای معاشرت واقعی در نظر گرفته شود. تعامل انسانی همچنان برای حفظ سلامت روان و احساس تعلق، ضروری و غیرقابل جایگزین است.
این موضوع در دیگر تحقیقات نیز دیده شده است؛ برای مثال، گروهی از پژوهشگران در دانشگاه هاروارد هشدار دادهاند که همدمهای مبتنی بر هوش مصنوعی و چتباتهای رابطهمحور ممکن است در برخی شرایط سلامت روان کاربران را تهدید کنند.
