موج اختلال در دسترسی به دامنه وبسایتهای ایرانی وارد مرحله تازهای شده و پس از پلتفرمهایی مانند ورزش سه و تترلند، دامنه ویرگول و پلتفرم هوش مصنوعی هوشا را نیز تحت تأثیر قرار داده است. این اتفاق نگرانیها درباره تداوم ارائه خدمات شرکتهای ایرانی از طریق دامنههای بینالمللی را افزایش داده و بار دیگر موضوع تأثیر تحریمها بر زیرساخت کسبوکارهای آنلاین را به مرکز توجه آورده است.
پلتفرم انتشار محتوای متنی ویرگول در اطلاعیهای اعلام کرده است که دسترسی به دامنه بینالمللی این وبسایت با پسوند .io، بدون اطلاعرسانی قبلی مسدود شده و کاربران در حال حاضر امکان ورود به سایت از طریق نشانی قبلی را ندارند. تیم ویرگول گفته است موضوع را از طریق پشتیبانی سرویسدهنده دامنه پیگیری میکند و تلاش دارد در کوتاهترین زمان ممکن مشکل را برطرف کند. این مجموعه همچنین وعده داده است بهمحض دریافت اطلاعات جدید، کاربران را در جریان روند رسیدگی قرار دهد.
در همین حال، پلتفرم هوش مصنوعی هوشا نیز از بروز اختلال در دامنه .com خود خبر داده و خدماتش را به نشانی جدید hoosha.ai منتقل کرده است. این مجموعه اعلام کرده کاربران میتوانند بدون نیاز به ثبتنام مجدد و با استفاده از حسابهای قبلی خود وارد پلتفرم شوند و به پروژهها و اطلاعاتشان دسترسی داشته باشند.
تیم هوشا در توضیح علت این اتفاق، اختلال در خدمات دامنههای بینالمللی مرتبط با وبسایتهای ایرانی از سوی ارائهدهنده خارجی را مطرح کرده و تأکید داشته است که مشکل به زیرساخت فنی این پلتفرم یا نهادهای داخلی ارتباطی ندارد. این شرکت همچنین هرگونه هک یا نفوذ امنیتی را رد کرده و اطمینان داده است که حسابهای کاربری، پروژهها و اطلاعات مشتریان بدون تغییر محفوظ ماندهاند. به گفته هوشا، با اجرای راهکار جایگزین، دسترسی کاربران از طریق دامنه جدید برقرار شده است.
این اتفاقات در ادامه اختلالهایی رخ میدهد که پیشتر دامنه وبسایتهایی مانند ورزش سه و تترلند را درگیر کرده بود. این دو مجموعه نیز برای حفظ دسترسی کاربران، به دامنههای ایرانی منتقل شدند و تترلند اعلام کرد نسخه وباپلیکیشن آن نیز همچنان فعال است. در گزارشهای منتشرشده، نام وبسایت Hostdl نیز در میان مجموعههایی قرار گرفته که با مشکلات مشابه دامنه روبهرو شدهاند.
با وجود افزایش تعداد وبسایتهای آسیبدیده، علت دقیق محدودیتهای اخیر هنوز بهصورت رسمی مشخص نشده است. محمدرضا رحمانی، مدیر سایتهای «رُند» و «نام»، در گفتوگویی اعلام کرد که احتمال داده است که تحریمها و گزارش برخی کاربران به شرکتهای ثبتکننده دامنه در بروز این مشکلات نقش داشته باشند. به گفته او، ممکن است گزارشهایی از سوی افراد یا گروههایی با انگیزههای سیاسی به ثبتکنندگان دامنه ارسال شده باشد؛ بااینحال، این موضوع در حد یک احتمال است و تاکنون توضیح رسمی و قطعی درباره سازوکار مسدودسازیها ارائه نشده است.
رحمانی همچنین تأکید کرده که محل ثبت دامنه میتواند در میزان آسیبپذیری کسبوکارها در برابر محدودیتهای ناشی از تحریم مؤثر باشد. برای نمونه، دامنه ورزش سه در شرکت آمریکایی GoDaddy ثبت شده است و از نگاه او، تابعیت و سیاستهای شرکت ثبتکننده میتواند بر نحوه ارائه خدمات به کاربران ایرانی تأثیر بگذارد. او با اشاره به تجربههای قبلی، از جمله مشکلاتی که برای خبرگزاری فارس و ابر آروان پیش آمده بود، معتقد است انتخاب ارائهدهنده خدمات دامنه باید با توجه به ریسکهای حقوقی و تحریمی انجام شود.
به اعتقاد مدیر سایت «نام»، شرکتهای ثبتکننده دامنه در کشورهای اروپایی ممکن است در مقایسه با ارائهدهندگان آمریکایی گزینه کمریسکتری برای برخی کسبوکارهای ایرانی باشند؛ هرچند این انتخاب نیز بهتنهایی تضمینکننده جلوگیری از محدودیتهای احتمالی نیست. او بهویژه به کسبوکارهایی که دامنه خود را از طریق شرکتهایی مانند GoDaddy ثبت کردهاند توصیه میکند وضعیت و گزینههای جایگزین خود را بررسی کنند.
یکی دیگر از توصیههای مهم رحمانی، ثبت و آماده نگهداشتن یک دامنه .ir در کنار دامنه اصلی بینالمللی است. چنین اقدامی میتواند در صورت مسدودشدن یا اختلال در دامنه اصلی، امکان انتقال سریع خدمات و جلوگیری از قطع کامل دسترسی کاربران را فراهم کند. تجربه ابر آروان نیز نشان داده است که وابستگی زیرساختهای فنی، بهویژه سامانه DNS، به یک دامنه بینالمللی میتواند پیامدهایی فراتر از یک وبسایت داشته باشد و خدمات مجموعههای وابسته را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
نکته مهم این است که خطر اختلال دامنه فقط متوجه برندهای بزرگ و شناختهشده نیست. کسبوکارهای کوچک نیز ممکن است با محدودیتهای مشابه مواجه شوند، اما به دلیل شمار کمتر کاربران و بازتاب رسانهای محدودتر، مشکل آنها کمتر دیده شود. ازاینرو، بررسی دورهای وضعیت ثبت دامنه، شناخت سیاستهای شرکت ارائهدهنده، آمادهسازی مسیر جایگزین و کاهش وابستگی زیرساختی به یک نشانی اینترنتی، میتواند به یکی از ضرورتهای مدیریت ریسک برای کسبوکارهای آنلاین ایرانی تبدیل شود.


