در ماههای اخیر، پدیدهای نگرانکننده در شبکههای اجتماعی با سرعتی چشمگیر در حال گسترش است؛ استفاده از هوش مصنوعی برای جعل هویت پزشکان و متخصصان سلامت. گزارش تازه روزنامه نیویورکتایمز نشان میدهد که افراد سودجو با بهرهگیری از فناوری دیپفیک، چهره و صدای پزشکان شناختهشده را شبیهسازی میکنند تا محصولات ناایمن یا اطلاعات پزشکی غیرقابلاعتماد را تبلیغ کنند؛ روندی که میتواند پیامدهای جدی برای سلامت عمومی داشته باشد.
در یکی از نمونههای شاخص، دکتر «رابرت لاستیک»، متخصص برجسته غدد درونریز، هدف یک کلاهبرداری قرار گرفت که با استفاده از هوش مصنوعی، ویدیویی جعلی از او ساخته شده بود؛ ویدیویی که ظاهراً نشان میداد این پزشک یک داروی مایع کاهش وزن تأییدنشده را توصیه میکند. در موردی دیگر، دکتر «جما نیومن»، پزشک خانواده و نویسنده بریتانیایی، به دنبال انتشار یک ویدیوی دستکاریشده در تیکتاک مجبور شد به دنبالکنندگان خود هشدار دهد. در آن ویدیو، نسخه جعلی او در حال تبلیغ کپسولهای ویتامین B12 با ترکیبات اغراقآمیز و نادرست بود. دکتر «کریستوفر گاردنر»، پژوهشگر شناختهشده حوزه تغذیه نیز اعلام کرده که صدایش توسط هوش مصنوعی تقلید شده و در ویدیوهای یوتیوب، توصیههای پزشکی نادرست، بهویژه برای مخاطبان مسن، به نام او منتشر شده است.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم طبق هشدار انجمن پزشکی آمریکا، ویدیوها و محتوای تولیدشده توسط «پزشکان جعلی» مبتنی بر هوش مصنوعی، در مجموع میلیونها بازدید در شبکههای اجتماعی دریافت میکنند. حتی نگرانکنندهتر اینکه برخی از این کمپینها، با وجود شناسایی و گزارش، همچنان روی پلتفرمها باقی میمانند. در همین حال، محصولاتی که با تأیید جعلی پزشکان تبلیغ میشوند، نهتنها در شبکههای اجتماعی، بلکه در فروشگاههای بزرگی مانند آمازون و والمارت و حتی بهصورت تبلیغات اسپانسری در نتایج جستوجوی گوگل دیده شدهاند.
پیامدهای این روند فراتر از یک کلاهبرداری ساده است. مصرفکنندگان، بهویژه افراد آسیبپذیر، ممکن است به خرید مکملها یا محصولات بالقوه خطرناک ترغیب شوند. از سوی دیگر، پزشکان و متخصصان سلامت با تردید جدی روبهرو شدهاند که آیا حضور فعال در شبکههای اجتماعی، با وجود چنین سوءاستفادههایی، ارزشش را دارد یا نه. دکتر گاردنر در گفتوگو با نیویورکتایمز اعتراف کرده که اکنون به این فکر میکند آیا سالها تولید محتوای آموزشی درباره تغذیه، عملاً بستری برای سوءاستفاده کلاهبرداران از نام و اعتبار او فراهم کرده است.
این وضعیت برای شرکتهای شبکههای اجتماعی نیز یک چالش دوگانه ایجاد کرده است. از یک سو، این پلتفرمها به حضور پزشکان و اینفلوئنسرهای حوزه سلامت نیاز دارند، چرا که بخش بزرگی از کاربران برای دریافت اطلاعات پزشکی به شبکههای اجتماعی مراجعه میکنند. از سوی دیگر، خطر جعل هویت با هوش مصنوعی باعث شده بسیاری از پزشکان از انتشار تصویر و صدای خود آنلاین پرهیز کنند. بر اساس یک نظرسنجی اخیر، حدود ۴۵ درصد از پزشکانی که در شبکههای اجتماعی فعالیت نمیکنند، معتقدند ریسکها از مزایا بیشتر است و تهدید دیپفیکها این نگرانی را تشدید کرده است.
در چنین شرایطی، انتظار میرود پلتفرمهای اجتماعی شفافتر عمل کنند؛ از تشریح سازوکارهای شناسایی محتوای جعلی گرفته تا اجرای سریع و قاطع سیاستهای مقابله با جعل هویت و پاسخدهی فوری به گزارشها. در کنار آن، بازاریابان دارویی و فعالان صنعت سلامت نیز نمیتوانند تمام مسئولیت را به دوش پلتفرمها بیندازند. آنها، به دلیل شناخت عمیقتر از محصولات و ادعاهای گمراهکننده، باید پایش فعالتری بر فضای آنلاین داشته باشند تا هم اعتماد پزشکان و هم امنیت مصرفکنندگان حفظ شود.
افزایش دیپفیکهای پزشکی، نشانهای هشداردهنده از برخورد فناوریهای نوین با حساسترین حوزه زندگی انسان است. در حالی که هوش مصنوعی میتواند ابزار قدرتمندی برای بهبود خدمات سلامت باشد، نبود نظارت مؤثر و پاسخگویی سریع، آن را به سلاحی خطرناک در دست کلاهبرداران تبدیل کرده است؛ مسألهای که اگر جدی گرفته نشود، اعتماد عمومی به اطلاعات پزشکی آنلاین را بهشدت تضعیف خواهد کرد.
