در حالی که بسیاری از سرمایهگذاران از گسترش رباتاکسیها بهعنوان تهدیدی جدی برای آینده اوبر یاد میکنند، مدیرعامل این شرکت نگاه متفاوتی دارد. دارا خسروشاهی معتقد است ورود خودروهای خودران نهتنها پایان مدل کسبوکار اوبر نیست، بلکه میتواند موتور رشد چندتریلیون دلاری بعدی این پلتفرم باشد؛ رشدی که به گفته او بر پایه قدرت شبکه جهانی اوبر شکل خواهد گرفت.
پانزده سال پیش، اوبر خود بهعنوان «مختلکننده بزرگ» صنعت حملونقل شناخته میشد. اما اکنون با توسعه سریع رباتاکسیها توسط شرکتهایی مانند Waymo و تسلا، این پرسش مطرح شده که آیا اوبر ممکن است از زنجیره ارزش کنار گذاشته شود؟ Waymo بهتازگی ۱۶ میلیارد دلار سرمایه جذب کرده تا توسعه جهانی خود را سرعت ببخشد و ایلان ماسک وعده داده است رباتاکسیهای تسلا تا پایان سال ۲۰۲۶ بهطور گسترده در آمریکا فعال خواهند بود. اگر این بازیگران تصمیم بگیرند شبکه حملونقل خودران مستقل خود را بدون همکاری با اوبر راهاندازی کنند، جایگاه اوبر میتواند تضعیف شود.
با این حال، خسروشاهی استدلال میکند مزیت رقابتی اوبر در «لایه تقاضا» نهفته است؛ یعنی همان شبکه جهانی پیچیدهای که در لحظه میان مسافر، راننده و خودرو تطبیق ایجاد میکند. او در نشست اعلام درآمد سهماهه چهارم شرکت، بخش قابلتوجهی از زمان را به دفاع از استراتژی خودروهای خودران اختصاص داد و تأکید کرد خودروهای خودران نقاط قوت پلتفرم اوبر را تقویت میکنند: مقیاس جهانی، تراکم بالای تقاضا، فناوری بازارگاه پیشرفته و تجربه چنددهساله در مدیریت تطبیق آنی سفرها.
بر اساس دادههای اولیه که اوبر منتشر کرده، در شهرهایی که خودروهای خودران فعال شدهاند، تقاضای سفر نهتنها کاهش نیافته بلکه افزایش یافته است؛ حتی در مناطقی که رباتاکسیها هنوز بهطور مستقیم در شبکه اوبر حضور ندارند. به گفته خسروشاهی، افزایش عرضه خودرو در بازار اشتراک سفر باعث کاهش زمان انتظار و مقرونبهصرفهتر شدن سفرها شده و همین موضوع مشتریان جدیدی را جذب کرده و کاربران فعلی را به استفاده بیشتر ترغیب کرده است.
استراتژی اوبر بر مدل «پلتفرم هیبریدی» استوار است؛ یعنی حضور همزمان رانندگان انسانی و خودروهای خودران در یک شبکه واحد. در این مدل، رباتاکسیها یک عرضه پایه و پایدار فراهم میکنند، در حالی که رانندگان انسانی در ساعات اوج، رویدادهای خاص یا آخر هفتهها شکاف تقاضا را پوشش میدهند. در زمانهای کمتقاضا نیز امکان هدایت خودروهای خودران به بخش تحویل غذا در UberEats وجود دارد؛ انعطافی که به گفته مدیران اوبر در شبکههای مستقل رباتاکسی مانند تسلا و Waymo دیده نمیشود.
از منظر اقتصادی، بهرهوری ناوگان نقش تعیینکنندهای دارد. رباتاکسیهایی که بدون مسافر منتظر میمانند، هزینهزا هستند و در مقابل، کمبود خودرو نیز به معنای از دست رفتن درآمد و نارضایتی مشتریان است. اوبر اعلام کرده در شهرهایی مانند آستین و آتلانتا که رباتاکسیهای Waymo در کنار رانندگان انسانی در شبکه اوبر فعالیت میکنند، تعداد سفر بهازای هر خودرو در روز ۳۰ درصد بیشتر و زمان انتظار ۲۵ درصد کوتاهتر از پلتفرمهای صرفاً خودران بوده است.
اوبر در حال آمادهسازی خود برای جهانی است که در آن تأمینکنندگان متعدد خودروهای خودران در شبکه این شرکت فعالیت میکنند. این شرکت هماکنون بیش از ۲۰ شریک فعال در حوزه حملونقل، تحویل و لجستیک دارد. در آمریکا، رباتاکسیها از طریق اوبر در شهرهایی مانند آتلانتا، آستین، دالاس و فینیکس در دسترس هستند و برنامه توسعه به بازارهای بیشتر ادامه دارد. در خاورمیانه و اروپا نیز اوبر با شرکتهای چینی از جمله بایدو، WeRide و Pony.ai همکاری میکند. این شرکت همچنین قراردادهایی برای خرید دستکم ۲۰ هزار رباتاکسی از Lucid و Nuro و ۲۵ هزار دستگاه دیگر مجهز به فناوری Waabi امضا کرده است. بهتازگی نیز اعلام شده تاکسیهای بدون راننده Apollo Go متعلق به بایدو از ماه مارس در بخشی از دبی بهطور کامل خودران فعالیت خواهند کرد.
با وجود موج گسترده خبرها درباره خودروهای خودران، سهم رباتاکسیها از کل سفرهای اشتراکی در جهان هنوز تنها حدود ۰.۱ درصد است. اوبر معتقد است این سهم در سالهای آینده همچنان محدود باقی خواهد ماند و توسعه گسترده آن نیازمند کاهش هزینه فناوری و تغییرات مقرراتی است.
اوبر سه مرحله برای توسعه رباتاکسی در شبکه خود ترسیم کرده است: نخست، تثبیت حضور در شهرهای بزرگ با عرضه پایه خودروهای خودران در کنار رانندگان انسانی؛ دوم، گسترش در کلانشهرهای پرتراکم طی پنج تا ده سال آینده با کاهش هزینه فناوری؛ و در نهایت، در بلندمدت، شکلگیری بازارهایی که بخش عمده سفرها توسط خودروهای خودران انجام میشود.
جمعبندی ماجرا روشن است: فناوری رباتاکسی وارد میدان شده و رقابت اصلی اکنون بر سر کنترل شبکه و مدیریت تقاضاست. اوبر میگوید آینده حملونقل نه در حذف رانندگان انسانی، بلکه در ترکیب هوشمندانه انسان و ماشین رقم خواهد خورد؛ مدلی که اگر موفق شود، میتواند جایگاه این شرکت را در عصر خودروهای خودران تثبیت کند.
