رکوردشکنی گردشگری جهانی با افزایش اعتراضهای ساکنان شهرهای توریستی همراه شده است. از اسپانیا و پرتغال گرفته تا یونان، فرانسه، ایتالیا، ژاپن و مکزیک، افزایش تعداد گردشگران، رشد اجارههای کوتاهمدت و حضور عشایر دیجیتال به موضوعی بحثبرانگیز برای جوامع محلی تبدیل شده است.
گردشگری بینالمللی همچنان با سرعت زیادی در حال بازگشت و گسترش است و بر اساس گزارش سازمان جهانی گردشگری سازمان ملل متحد، سال گذشته تعداد گردشگران دارای اقامت شبانه در جهان از ۱.۵ میلیارد نفر عبور کرد؛ رکوردی که نشاندهنده تقاضای بالای جهانی برای سفر است.
با این حال، افزایش شمار گردشگران در بسیاری از مقاصد محبوب، پیامد دیگری نیز داشته است: افزایش اعتراضهای محلی علیه گردشگری انبوه یا Over-tourism.
ساکنان برخی شهرها و مناطق توریستی معتقدند رشد کنترلنشده تعداد بازدیدکنندگان، زندگی روزمره آنها را دشوارتر کرده است. شلوغی خیابانها و سواحل، افزایش سر و صدا، کمبود فضاهای عمومی، فشار بر منابع آب و خدمات شهری و افزایش قیمت مسکن و کالاها، از جمله مهمترین نگرانیهایی هستند که در اعتراضهای اخیر مطرح شدهاند.
در کنار گردشگران سنتی، حضور رو به رشد عشایر دیجیتال نیز به این بحث اضافه شده است. برخی جوامع محلی معتقدند افرادی که با امکان کار از راه دور برای مدت طولانی در مقصدی اقامت میکنند، میتوانند فشار بیشتری بر بازار مسکن وارد کنند؛ بهخصوص زمانی که قدرت پرداخت اجاره بالاتری نسبت به ساکنان محلی داشته باشند.
با وجود افزایش این اعتراضها، تقاضا برای سفر به کشورهای مختلف همچنان بالاست و بسیاری از مقاصد محبوب جهان همچنان با تعداد بسیار زیادی از بازدیدکنندگان مواجه هستند.
اسپانیا؛ کانون اصلی اعتراض به گردشگری انبوه
اسپانیا یکی از کشورهایی است که بیشترین فشار ناشی از افزایش تعداد گردشگران را تجربه میکند. این کشور در سال ۲۰۲۲ میلادی بیش از ۱۰۰ میلیون بازدیدکننده خارجی جذب کرد و در سالهای اخیر نیز اعتراضهای ساکنان مناطق توریستی افزایش یافته است.
در یکی از نمونههای قابل توجه، گروههایی از ساکنان ایبیزا برای اعتراض به ازدحام گردشگران تجمع کردند و خواستار حفاظت از فضاهای عمومی و سواحل شدند. معترضان حتی با توزیع هندوانه میان رهگذران و مسدود کردن مسیر خودروهای گردشگران، اعتراض خود را نشان دادند.
در مایورکا نیز ساکنان برای اعتراض به وضعیت بازار مسکن دست به اقدام نمادینی زدند. گروهی از مردم با نشستن روی صندلیهای تاشو در صفی چند کیلومتری، تلاش کردند طولانی بودن صف انتظار برای اجاره یا خرید مسکن در پالما را به تصویر بکشند.
شعار «مایورکا به مرز رسیده است» نیز در اعتراضهای این منطقه مطرح شد.
در بارسلونا نیز بخشی از ساکنان با توسعه فرودگاهی جدید که قرار است ظرفیت آن به حدود ۷۰ میلیون مسافر در سال برسد، مخالفت کردهاند. در برخی اعتراضها نیز شعارهایی علیه افزایش بیشتر تعداد گردشگران سر داده شده و تنش میان ساکنان و گردشگران در بعضی موارد به درگیری لفظی و حتی پرتاب سنگ منجر شده است.
این اتفاقات نشان میدهد مسئله گردشگری در اسپانیا دیگر صرفاً به تعداد مسافران مربوط نیست و به موضوعاتی مانند مسکن، کیفیت زندگی و ظرفیت زیرساختهای شهری نیز گره خورده است.
پرتغال؛ گردشگری و تشدید بحران مسکن در لیسبون
لیسبون یکی دیگر از شهرهای اروپایی است که افزایش گردشگری و اجارههای کوتاهمدت، فشار زیادی بر بازار مسکن آن ایجاد کرده است.
قیمت اجاره آپارتمان در پایتخت پرتغال در مقایسه با درآمد بسیاری از ساکنان بسیار بالاست. بر اساس اطلاعات مطرحشده در گزارش، اجاره یک اتاق در آپارتمان اشتراکی در لیسبون از ۵۰۰ یورو فراتر رفته است؛ رقمی که تنها اندکی بالاتر از حداقل دستمزد قرار دارد.
این شرایط باعث شده بخشی از ساکنان نسبت به سرمایهگذاری در املاک و استفاده از پلتفرمهایی مانند Airbnb برای اجاره کوتاهمدت اعتراض داشته باشند.
مقامهای محلی نیز برای کنترل این وضعیت محدودیتهایی وضع کردهاند. بر اساس مقررات معرفیشده، سهم واحدهای مسکونی اختصاصیافته به اجاره خصوصی کوتاهمدت در هر منطقه نباید از ۱۰ درصد موجودی مسکن فراتر برود.
همچنین حدود ۴۰ درصد از مجوزهای مرتبط با املاک در سال جاری لغو شدهاند.
یکی دیگر از عوامل مورد انتقاد، اجاره دادن خانههای بلندمدت به عشایر دیجیتال است. برخی مالکان ترجیح میدهند خانههای خود را به افرادی اجاره دهند که به دلیل درآمد بالاتر امکان پرداخت اجاره بیشتری دارند. منتقدان میگویند این روند میتواند دسترسی ساکنان محلی به مسکن را دشوارتر کند.
یونان؛ رکورد گردشگری در کنار بحران قدرت خرید
یونان نیز همزمان با ثبت رکوردهای گردشگری، شاهد افزایش اعتراضهای مربوط به هزینه مسکن و فشار گردشگران بر زیرساختهای شهری بوده است.
در تسالونیکی، بیش از ۲۵ هزار نفر در اعتراض به گردشگری انبوه شرکت کردند.
مشکلات یونان شباهت زیادی به شرایط اسپانیا و پرتغال دارد. گسترش پلتفرمهایی مانند Airbnb و Booking و همچنین برنامههای مرتبط با سرمایهگذاری و دریافت ویزا، از جمله عواملی هستند که به گفته منتقدان فشار بر بازار املاک را افزایش دادهاند.
در نتیجه، برخی شهروندان یونانی به دلیل افزایش قیمت مسکن مجبور به ترک خانههای خود شدهاند.
فشار گردشگران بر جزیره سانتورینی
یکی از روشنترین نمونهها، سانتورینی است؛ جزیرهای که با وجود جمعیت دائمی حدود ۱۵ هزار نفر، سالانه حدود ۳.۴ میلیون گردشگر را میزبانی میکند.
افزایش شدید تعداد بازدیدکنندگان موجب ازدحام خیابانها، فشار بر منابع آب و مشکلات مربوط به جمعآوری زباله شده است.
در ماه ژوئن، رانندگان اتوبوس در سانتورینی برای اعتراض به شرایط موجود، مسیرهای جادهای را مسدود کردند.
مقامهای یونان نیز برای کنترل فشار ناشی از گردشگری اقداماتی انجام دادهاند. از جمله این اقدامات میتوان به دریافت هزینه از کشتیهای کروز و محدود کردن تعداد مسافرانی که روزانه از این کشتیها در جزیره پیاده میشوند به ۸ هزار نفر اشاره کرد.
همچنین ساخت هتلهای جدید در این منطقه محدود شده است.
فرانسه؛ افزایش تنش در محبوبترین مقصد گردشگری جهان
فرانسه یکی از مهمترین مقاصد گردشگری بینالمللی جهان است و شهرهای متعددی در این کشور تحت فشار افزایش بازدیدکنندگان قرار گرفتهاند.
رشد شبکههای اجتماعی مانند TikTok و Instagram نیز به افزایش محبوبیت برخی مقاصد کمک کرده است. شهرهایی مانند مارسی از جمله مناطقی هستند که تحت تأثیر این روند قرار گرفتهاند.
بر اساس گزارش روزنامه اقتصادی Capital، در اواسط اوت اعتراضها و ناآرامیهایی در مارسی در واکنش به آنچه برخی ساکنان کاهش کیفیت زندگی میدانستند، شکل گرفت.
در این شهر بیش از ۱۳ هزار واحد Airbnb وجود دارد و افزایش گردشگران باعث شلوغی سواحل، کمبود جای پارک و افزایش قیمت برخی مواد غذایی شده است.
در پاریس و نیس نیز اعتراضهای گستردهای در سال جاری برگزار شده است.
برخی ساکنان معتقدند حضور بیش از حد گردشگران، هویت و ساختار محلههای قدیمی را تغییر داده و خیابانها و میدانهای باریک شهر را برای زندگی روزمره ساکنان دشوارتر کرده است.
اعتراض به ساخت هتلهای لوکس جدید نیز یکی دیگر از محورهای این تجمعها بوده است.
در واکنش به گسترش Airbnb، برخی معترضان حتی اقدام به آسیبزدن به صندوقهای نگهداری کلید مربوط به خانههای اجارهای کردهاند.
ایتالیا؛ فشار گردشگری بر مسکن و میراث فرهنگی
اعتراضها در ایتالیا نیز در شهرهایی مانند میلان، بولونیا، رم و فلورانس ادامه دارد.
یکی از مهمترین مسائل مطرحشده توسط جوانان ایتالیایی، افزایش قیمت مسکن و دشوار شدن دسترسی به خانههای مقرونبهصرفه است.
میلان در میان شهرهای گران ایتالیا قرار دارد و بسیاری از جوانان برای یافتن مسکن مناسب با مشکل مواجهاند.
دولت ایتالیا نیز برای کاهش تعداد املاکی که در بازار اجاره کوتاهمدت قرار میگیرند، قوانین مربوط به Airbnb را تغییر داده است. بر اساس این تغییرات، افرادی که بیش از سه آپارتمان را در Airbnb عرضه کنند، در رده فعالان تجاری قرار میگیرند و مشمول پرداخت مالیات میشوند.
در شهرهایی مانند رم، ونیز و فلورانس، نگرانی دیگری نیز مطرح است: تأثیر ورود حجم بالای گردشگران بر میراث فرهنگی و تاریخی.
ساکنان این شهرها معتقدند فشار ناشی از گردشگری انبوه میتواند به بناهای تاریخی، بافت شهری و هویت فرهنگی این مقاصد آسیب وارد کند.
ژاپن؛ رکورد گردشگری و تلاش برای کاهش فشار بر ساکنان
ژاپن نیز با افزایش بیسابقه تعداد گردشگران مواجه شده است. یکی از عواملی که به افزایش جذابیت این کشور برای گردشگران کمک کرده، ضعیف شدن ارزش ین و در نتیجه ارزانتر شدن سفر برای بسیاری از گردشگران خارجی بوده است.
اما افزایش تعداد مسافران در برخی مناطق، مشکلاتی برای ساکنان ایجاد کرده است.
در بهار، شهردار فوجییوشیدا، شهری که به جشنواره شکوفههای گیلاس شهرت دارد، اعلام کرد این جشنواره در سال جاری لغو خواهد شد.
دلیل این تصمیم، فشار و مشکلاتی عنوان شد که ورود حجم زیادی از گردشگران در دوره برگزاری جشنواره برای ساکنان ایجاد کرده بود.
در یکی دیگر از اقدامات مشابه، در نزدیکی یکی از نقاط محبوب برای تماشای کوه فوجی موانعی نصب شد تا گردشگران نتوانند در مسیر رفتوآمد یا زندگی روزمره ساکنان اختلال ایجاد کنند.
این اقدامات نشان میدهد حتی کشورهایی که از نظر اقتصادی از ورود گردشگران منتفع میشوند، در برخی مناطق ناچار شدهاند میان درآمد گردشگری و ظرفیت واقعی مقصد تعادل ایجاد کنند.
مکزیک؛ نگرانی از افزایش سرمایهگذاری خارجی و جابهجایی ساکنان
اعتراضها به گردشگری و حضور خارجیها در مکزیک نیز افزایش یافته است.
در مکزیکوسیتی و مناطق ساحلی، بخشی از اعتراضها به افزایش حضور عشایر دیجیتال و سرمایهگذاران خارجی مربوط میشود.
منتقدان میگویند خارجیها در برخی مناطق اقدام به خرید املاک بزرگ میکنند و سپس این املاک را با قیمتهای بالاتر به بازار اجاره محلی عرضه میکنند.
در چنین شرایطی، قیمت مسکن برای ساکنان محلی افزایش مییابد و بخشی از مردم ممکن است توانایی ادامه زندگی در محلههای خود را از دست بدهند.
به همین دلیل، مسئله عشایر دیجیتال در مکزیک نیز از یک موضوع صرفاً مرتبط با سبک زندگی به مسئلهای مرتبط با بازار مسکن و تغییر ترکیب جمعیتی برخی مناطق تبدیل شده است.
آیا گردشگری انبوه به یک بحران جهانی تبدیل شده است؟
آنچه در کشورهای مختلف دیده میشود، نشان میدهد مسئله گردشگری انبوه در بسیاری از مقاصد از مرحله نگرانیهای پراکنده فراتر رفته است.
اگرچه شرایط اسپانیا، پرتغال، یونان، فرانسه، ایتالیا، ژاپن و مکزیک یکسان نیست، اما چند موضوع در اعتراضهای این کشورها بارها تکرار میشود: افزایش قیمت مسکن، گسترش اجارههای کوتاهمدت، ازدحام، فشار بر زیرساختها، کاهش فضای عمومی و نگرانی درباره تغییر سبک زندگی و هویت محلی.
در این میان، عشایر دیجیتال نیز به یکی از بخشهای بحثبرانگیز ماجرا تبدیل شدهاند. کار از راه دور به افراد اجازه داده است بدون وابستگی به بازار کار محلی، برای مدت طولانی در کشورهای دیگر زندگی کنند. این موضوع از یک سو میتواند برای اقتصاد مقصد درآمد ایجاد کند، اما از سوی دیگر در مناطقی که بازار مسکن ظرفیت محدودی دارد، میتواند فشار بیشتری بر قیمت اجارهها وارد کند.
آینده گردشگری؛ چگونه میتوان میان مسافر و ساکن تعادل ایجاد کرد؟
افزایش اعتراضها الزاماً به معنای مخالفت همه ساکنان با گردشگری نیست. در بسیاری از اقتصادهای محلی، گردشگران منبع مهم درآمد برای هتلها، رستورانها، فروشگاهها، حملونقل و کسبوکارهای کوچک محسوب میشوند.
چالش اصلی زمانی ایجاد میشود که تعداد بازدیدکنندگان از ظرفیت واقعی یک مقصد فراتر رود و هزینههای آن بیشتر متوجه ساکنان شود.
اقداماتی مانند محدود کردن اجارههای کوتاهمدت، تعیین سقف ورود گردشگران، دریافت هزینه از کشتیهای کروز، محدود کردن ساختوساز هتلها و وضع قوانین مالیاتی برای مالکان چندین ملک، نمونههایی از تلاش دولتها و شهرها برای مدیریت این مشکل هستند.
با این حال، روند فعلی نشان میدهد که مسئله Overtourism احتمالاً با ادامه رشد سفرهای بینالمللی همچنان یکی از چالشهای مهم صنعت گردشگری خواهد بود.
رشد گردشگری میتواند فرصت اقتصادی قابل توجهی ایجاد کند، اما تجربه شهرهایی که اکنون با اعتراض ساکنان مواجه شدهاند نشان میدهد که افزایش تعداد گردشگران بدون توجه به ظرفیت مسکن، زیرساختها، منابع طبیعی و کیفیت زندگی مردم محلی، میتواند به افزایش تنش میان گردشگران و جامعه میزبان منجر شود.
در نهایت، آینده گردشگری تنها به این بستگی ندارد که چند نفر میتوانند به یک مقصد سفر کنند؛ بلکه این پرسش نیز اهمیت دارد که یک شهر یا منطقه چند گردشگر را میتواند بدون آسیب جدی به زندگی ساکنان خود میزبانی کند.
