آموزش یک مهارت، تنها انتقال دانش و توانایی انجام یک کار نیست؛ گاهی میتواند پنجرهای تازه بهسوی زندگی باز کند. برای افراد مددجو، یادگیری یک حرفه میتواند نقطه آغاز مسیری باشد که در آن اعتمادبهنفس، استقلال و امید به آینده دوباره شکل میگیرد. مهارتی که امروز آموخته میشود، میتواند فردا به فرصتی برای کسب درآمد، بازگشت به جامعه و ساختن آیندهای متفاوت تبدیل شود. با استاد محمود خراطی همراه شدیم تا از تجربه ایشان در این مسیر بشنویم.
صنایع دستی، برخلاف بسیاری از محصولات تولیدی، فقط بهعنوان یک کالا شناخته نمیشود؛ بلکه ترکیبی از تجربه، صبر، خلاقیت و مهارت انسانی است. خاتمکاری یکی از هنرهای اصیل ایرانی به شمار میرود که به دقت بالا و آموزش مستمر نیاز دارد. تجربه استاد محمود خراطی نشان میدهد که چگونه یک هنر سنتی میتواند با حفظ اصالت خود، نقشی اجتماعی ایفا کند.
ایده کارگاه های مهارت آموزی زندان چگونه شکل گرفت؟
ایده کارگاههای مهارتآموزی در زندان به سال 1396 برمیگردد. زمانی که یکی از دوستان آقای خراطی با توجه به شناختی که داشتند و اطلاع از تولید انبوه و فعالیتهای کارگاهها، از ایشان خواستند تا امکان راهاندازی بخش تولید خاتمکاری در مجموعههای وابسته به زندان را بررسی کنند. آقای خراطی با هدف آشنایی بیشتر با شرایط موجود، در جلساتی با مسئولان مربوطه شرکت کردند و پس از بررسی جوانب مختلف، تصمیم گرفتند که این مسیر را آغاز کنند. ضمن اینکه هدف اصلی این همکاری، انتقال مهارتهای تخصصی، ایجاد فضای یادگیری و فراهم کردن بسیاری برای توانمندسازی شغلی مددجویان مستعد بود.
این موضوع را باید یادآور شویم که شروع این مسیر برای استاد خراطی فقط یک فعالیت اقتصادی نبود؛ بلکه تجربهای جدید در حوزه مسئولیت اجتماعی محسوب میشد. استاد محمود خراطی نیز علاقه زیادی به آموزش و حفظ هنر خاتمکاری داشتند و به همین دلیل تصمیم گرفتند بخشی از دانش و تجربه چندین سال خود را در اختیار افرادی قرار دهند که برای یادگیری یک حرفه مستعد هستند. پس از طی مراحل لازم، فعالیت رسمی این مجموعه در زندان اسدآباد اصفهان آغاز شد. لازم به ذکر است که در ابتدای همکاری تقریباً 100 نفر برای یادگیری و فعالیت در این کارگاه حضور داشتند.
آغاز طرح آموزش و مهارت آموزی در زندان اسد با آموزش های مستقیم استاد
با شروع روند مهارتآموزی حرفهای مددجویان، استاد محمود خراطی به همراه دو نفر از استادکاران کارگاههای خارج از زندان ایشان، بهصورت فشرده در دو ماه، مراحل تولید را آموزش دادند. این آموزش ها شامل آشنایی با مواد اولیه، روش آمادهسازی قطعات، برشکاری، ساخت ترکیبات خاتم و مراحل تکمیل محصول بود. همچنین در طول دوره، استاد خراطی و تیم ایشان بهصورت مستمر در زندان حضور داشتند تا تکنیکهای تولید، نکات مربوط به کیفیت و استانداردهای لازم را به افراد مستعد منتقل کنند.
بعد از گذشت مدتی، پیشنهاد همکاری با زندان مرکزی اصفهان نیز از سمت سازمان زندانها مطرح شد و با موافقت آقای خراطی، آموزش و فعالیت تولیدی در مجموعه آغاز شد. در این مرحله 200 نفر در روند آموزش در زندان اصفهان شروع به کار کردند.
البته اینبار، شرایط متفاوتی وجود داشت؛ زیرا برخی مددجویان زندان اسدآباد که پیشتر آموزش دیده بودند و در کار، مهارت فراوانی پیدا کردند، به تدریج توانستند در آموزش نیروهای جدید نیز نقش داشته باشند. به این ترتیب، دانش و تجربهای که در ابتدا از استاد خراطی و استادکاران یاد گرفتند، بهصورت یک زنجیره آموزشی ادامه پیدا کرد.
این روند آموزش باعث شد تا برخی افراد پس از مدتی، به سطحی از مهارت برسند که بتوانند بهعنوان استادکار، به افراد مختلف آموزش دهند. لازم به ذکر است که در تمام این مراحل زنجیره آموزشی، کیفیت تولیدات و روند اجرای کار همچنان زیر نظر فروشگاه اینترنتی صنایع دستی فراز هنر قرار داشت تا استانداردهای لازم حفظ شوند.
چرخه درآمد حلال و حمایت از سفره خانواده ها
استاد خراطی ادامه میدهد شاید اگر این فعالیت را در کارگاههای خارج از زندان ادامه میدادند، با توجه به شرایط اقتصادی، نوسان قیمت مواد اولیه و رکود بازار، مدیریت تولید و فروش مسیر سادهتری داشت. اما چیزی که استاد خراطی را به ادامه مسیر واداشت، مشاهده تغییراتی بود که در زندگی برخی افراد ایجاد شد. جالب است بدانید که برخی از این افراد پس از پایان دوره حضور خود در زندان، در کارگاههای خارج از زندان مشغول به فعالیت شدند و مسیر حرفهای خود را ادامه دادند.
یکی از نکات مهم این طرح، پرداخت دستمزد برای کاری است که انجام میشود. مددجویان شاغل در کارگاه، متناسب با میزان تولید و مهارت خود، دستمزد دریافت میکنند. حتی در بسیاری از موارد، این درآمد به حساب خانوادههای آنها واریز میشود. در نتیجه این موضوع میتواند نقش مهمی در ارتباط اقتصادی خانوادهها و حمایت از معیشت آنها داشته باشد.
استاد خراطی بیان میکند که میان ارزش کار انجامشده توسط افراد داخل و خارج از زندان نمیتوان تفاوت قیمتی را در نظر گرفت. در واقع، معیار اصلی، میزان مهارت و مقدار تولید است و تفاوت درآمد تنها به میزان تولید روزانه ایجاد میشود. همانطور که میدانید، میزان تجربه و سرعت یک استادکار حرفهای با فردی که تازه در حالی یادگیری است، متفاوت خواهد بود.
از طرفی، این محصولات، تنها بهعنوان یک وسیله تزیینی خریداری نمیشوند. هر محصول خاتمکاری شده نتیجه تلاشهای بسیار، آموزش و دقت بالای انسانی است. در نظر داشته باشید که با عرضه مستقیم محصولات، بخشی از واسطههای فروش حذف میشوند؛ بنابراین، مشتریان میتوانند آثار صنایع دستی را با قیمت مناسبتری تهیه کنند و همزمان در ادامه این چرخه تولید و اشتغال سهیم باشند. استاد خراطی اشاره میکند که اگر شرایط بازار بهتر شود، ظرفیت توسعه این فعالیتها و ایجاد فرصتهای شغلی بیشتر وجود دارد.
