سرطان واژه‌ای سنگین است که با خود رنج، درد و اندوهی غیرقابل تصور به همراه دارد. تقریباً همه ما کسی را می‌شناسیم که به نوعی با این بیماری دست‌وپنجه نرم کرده است؛ یک دوست، یکی از اعضای خانواده یا حتی یک همکار. با وجود دهه‌ها پیشرفت پزشکی، سرطان همچنان یکی از اصلی‌ترین علل مرگ‌ومیر در جهان است.
بر اساس آمار مؤسسه Cancer Research UK، از هر دو نفر، یک نفر در طول زندگی خود به نوعی از سرطان مبتلا خواهد شد. هر سال حدود ۳۷۵ هزار مورد جدید گزارش می‌شود؛ یعنی روزانه حدود ۱۰۰۰ نفر، که تصویری واقعاً تکان‌دهنده است.
برای داشتن شانس واقعی مقابله با سرطان، تشخیص زودهنگام اهمیت حیاتی دارد. این کار می‌تواند نرخ بقا را به‌طور چشمگیری افزایش دهد، درمان‌ها را مؤثرتر و کم‌تهاجمی‌تر کند. مشکل اینجاست که سرطان در مراحل اولیه به‌شدت پنهان‌کار است و اغلب علائم واضحی ندارد.
اما آیا هوش مصنوعی می‌تواند این مشکل را حل کند؟
هوش مصنوعی در پزشکی؛ اتفاقی تازه نیست
هوش مصنوعی سال‌هاست که در حوزه سلامت فعال است؛ از طراحی داروهای جدید گرفته تا انجام تشخیص‌های دقیق. امروزه این فناوری می‌تواند اسکن‌ها و عکس‌های پزشکی را بررسی کند، الگوهای غیرطبیعی را در آزمایش خون و نمونه‌برداری‌ها شناسایی کرده و بیماری‌ها را سریع‌تر و دقیق‌تر از بسیاری از روش‌های سنتی تشخیص دهد.
در بریتانیا، از سال ۲۰۱۹ «آزمایشگاه هوش مصنوعی NHS» با هدف توسعه پروژه‌هایی برای تشخیص زودهنگام سرطان راه‌اندازی شد. یکی از پروژه‌های برجسته، «مرکز همکاری تصویربرداری آسیب‌شناسی ملی» (NPIC) در لیدز است که ابزارهای هوش مصنوعی را برای کمک به تشخیص سرطان در بیمارستان‌ها توسعه می‌دهد.
هوش مصنوعی هم‌اکنون در پیش‌بینی بیماری‌های قلبی و حتی حمایت از سلامت روان نقش دارد، اما در حوزه‌هایی که زمان نقش حیاتی ایفا می‌کند، مانند تشخیص زودهنگام سرطان، این فناوری می‌تواند امیدی تازه باشد.
هوش مصنوعی چطور می‌تواند در تشخیص زودهنگام سرطان کمک کند؟
از رادیولوژی و پاتولوژی گرفته تا شناسایی افراد پرخطر، هوش مصنوعی می‌تواند در تمام مراحل شناسایی سرطان وارد عمل شود. با پیشرفت روزافزون این فناوری، احتمالاً در آینده شاهد دقتی بسیار بالاتر و تشخیص‌هایی سریع‌تر خواهیم بود.
۱. تصویربرداری پزشکی
بیشترین و پیشرفته‌ترین استفاده فعلی از هوش مصنوعی در بررسی تصاویر پزشکی است. الگوریتم‌های هوش مصنوعی با آموزش روی صدها هزار اسکن، قادرند ناهنجاری‌ها را بسیار زودتر و سریع‌تر از رادیولوژیست‌های انسانی شناسایی کنند.
برای مثال، در سرطان سینه که از هر ۸ زن یک نفر را مبتلا می‌کند، مطالعات نشان داده‌اند که ابزارهای هوش مصنوعی می‌توانند ماموگرافی‌ها را بررسی و تشخیص‌هایی هم‌سطح متخصصان ارائه دهند.
در NHS نیز استفاده آزمایشی از هوش مصنوعی در بخش‌های تصویربرداری آغاز شده تا هم دقت تشخیص افزایش یابد و هم صف بررسی اسکن‌ها کوتاه‌تر شود.
۲. آسیب‌شناسی (پاتولوژی)
در گذشته، آسیب‌شناسان باید سلول‌های نمونه‌برداری را زیر میکروسکوپ بررسی می‌کردند تا نوع و مرحله سرطان را تشخیص دهند؛ فرآیندی زمان‌بر و مستعد خطای انسانی.
امروزه هوش مصنوعی می‌تواند این کار را با سرعت و دقتی بی‌نظیر انجام دهد و حتی تغییرات ظریفی را که چشم انسان قادر به دیدنش نیست، شناسایی کند.
۳. شناسایی افراد پرخطر
هوش مصنوعی تنها به تشخیص اکتفا نمی‌کند؛ بلکه می‌تواند افرادی را که بیشتر در معرض خطر هستند، شناسایی کند. این سیستم‌ها با تحلیل سوابق پزشکی، ژنتیک، تاریخچه خانوادگی و سبک زندگی، پیش‌بینی می‌کنند چه کسانی احتمال بیشتری برای ابتلا به سرطان دارند.
به این ترتیب پزشکان می‌توانند پیش از بروز علائم، غربالگری‌های هدفمند انجام دهند. مثلاً اگر فردی سابقه خانوادگی سرطان ریه داشته باشد، معاینات او می‌تواند در بازه‌های کوتاه‌تری انجام شود.
محدودیت‌ها و چالش‌ها
هرچند هوش مصنوعی بسیار قدرتمند است، اما محدودیت‌هایی هم دارد. این فناوری به داده‌ها وابسته است و اگر داده‌ها ناقص یا نادرست باشند، نتیجه نیز خطا خواهد داشت.
یکی دیگر از چالش‌ها، شفاف نبودن فرآیند تصمیم‌گیری هوش مصنوعی برای پزشکان است؛ موضوعی که در موارد اورژانسی می‌تواند خطرناک باشد.
همچنین مسائل اخلاقی و حقوقی وجود دارد: اگر هوش مصنوعی تشخیص اشتباه دهد، چه کسی مسئول است؟ و آیا دسترسی این سیستم‌ها به پرونده‌های بیماران، حریم خصوصی آنها را تهدید نمی‌کند؟
با این حال، باید به یاد داشت که سرطان منتظر نمی‌ماند. اگر هوش مصنوعی همین حالا هم می‌تواند در مراحل اولیه یار کمکی پزشکان باشد، می‌تواند در آینده به یکی از بزرگ‌ترین پیشرفت‌های پزشکی منجر شود.
