کارشناسان سلامت نسبت به افزایش چشمگیر موارد ابتلا به سرطان روده بزرگ (کولورکتال) در میان افراد جوان هشدار دادهاند. اگرچه دستورالعملهای فعلی آغاز غربالگری را از ۴۵ سالگی توصیه میکنند، اما متخصصان تأکید دارند برخی افراد به دلیل سابقه خانوادگی، بیماریهای زمینهای یا مشاهده علائم هشداردهنده، باید بسیار زودتر تحت بررسی قرار گیرند.
افزایش ابتلا به سرطان روده بزرگ در افراد زیر ۵۵ سال
آمارهای جدید نشان میدهد روند ابتلا به سرطان کولورکتال در سالهای اخیر، بهویژه در میان بزرگسالان جوان، رشد قابل توجهی داشته است.
بر اساس گزارش انجمن سرطان آمریکا، هزاران مورد جدید سرطان روده بزرگ هر سال در افراد زیر ۵۰ سال تشخیص داده میشود و سهم این گروه سنی از کل مبتلایان نسبت به دو دهه گذشته به شکل محسوسی افزایش یافته است.
متخصصان معتقدند این تغییر الگوی سنی، اهمیت توجه به عوامل خطر و انجام غربالگری بهموقع را بیش از گذشته آشکار کرده است.
سن توصیهشده برای غربالگری سرطان روده بزرگ چقدر است؟
دستورالعملهای فعلی، آغاز غربالگری سرطان کولورکتال را برای افراد با خطر متوسط از ۴۵ سالگی توصیه میکنند.
با این حال، پزشکان تأکید میکنند این توصیه برای همه افراد یکسان نیست و کسانی که در گروههای پرخطر قرار دارند، ممکن است لازم باشد غربالگری را سالها زودتر آغاز کنند.
هدف از غربالگری، شناسایی پولیپهای پیشسرطانی یا تشخیص بیماری در مراحل اولیه است؛ زمانی که درمان معمولاً موفقیت بیشتری دارد.
چه افرادی باید زودتر از ۴۵ سالگی غربالگری شوند؟
کارشناسان چند گروه را در معرض خطر بالاتر ابتلا به سرطان روده بزرگ معرفی میکنند.
مهمترین این گروهها عبارتاند از:
- افرادی که سابقه خانوادگی سرطان روده بزرگ دارند، بهویژه اگر یکی از بستگان درجه یک مانند پدر، مادر، خواهر، برادر یا فرزند در سنین پایین به این بیماری مبتلا شده باشد.
- افرادی که دارای سندرمهای ژنتیکی ارثی مانند سندرم لینچ (Lynch Syndrome) یا پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی (FAP) هستند.
- بیماران مبتلا به بیماریهای التهابی مزمن روده مانند کرون و کولیت اولسراتیو، بهخصوص اگر بیماری برای سالها ادامه داشته یا بهخوبی کنترل نشده باشد.
در برخی از این بیماران، پزشکان ممکن است غربالگری را حتی از دوران نوجوانی یا اوایل بزرگسالی آغاز کنند.
سابقه خانوادگی تا چه اندازه اهمیت دارد؟
یکی از مهمترین عوامل خطر، سابقه ابتلای اعضای خانواده به سرطان روده بزرگ است.
متخصصان توصیه میکنند اگر یکی از بستگان درجه یک در سن پایین به این سرطان مبتلا شده باشد، غربالگری معمولاً باید حدود ۱۰ سال زودتر از سنی آغاز شود که آن فرد برای نخستین بار تشخیص بیماری را دریافت کرده است.
به همین دلیل اطلاع داشتن از سابقه پزشکی خانواده، نقش مهمی در تصمیمگیری پزشک درباره زمان مناسب غربالگری دارد.
سبک زندگی چگونه بر خطر ابتلا تأثیر میگذارد؟
اگرچه عوامل ژنتیکی نقش مهمی دارند، اما سبک زندگی نیز میتواند احتمال ابتلا را افزایش دهد.
کارشناسان از موارد زیر بهعنوان مهمترین عوامل خطر قابل اصلاح یاد میکنند:
- اضافهوزن و چاقی
- مصرف دخانیات
- مصرف نوشیدنیهای الکلی
- کمتحرکی و نداشتن فعالیت بدنی منظم
- رژیم غذایی کمفیبر و سرشار از چربیهای حیوانی
همچنین دسترسی محدود به خدمات درمانی و انجام ندادن غربالگریهای منظم نیز میتواند موجب تشخیص دیرهنگام بیماری شود.
مهمترین علائم هشداردهنده سرطان روده بزرگ
پزشکان تأکید میکنند مشاهده برخی علائم، حتی در افراد زیر ۴۵ سال، میتواند نیاز به بررسی پزشکی را مطرح کند.
از مهمترین علائم هشداردهنده میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- وجود خون در مدفوع
- کاهش وزن ناخواسته و بدون علت مشخص
- تغییر پایدار در عادات دفع
- باریک شدن غیرعادی مدفوع
- درد مداوم شکم
- تهوع یا استفراغ بدون علت مشخص
البته این علائم همیشه به معنای ابتلا به سرطان نیستند، اما ادامهدار بودن آنها نیازمند ارزیابی توسط پزشک است.
چرا برخی بیماران تا مراحل پیشرفته هیچ علامتی ندارند؟
یکی از چالشهای مهم سرطان کولورکتال این است که بسیاری از بیماران در مراحل اولیه هیچ علامت مشخصی ندارند.
بهویژه زمانی که تومور در بخش راست روده بزرگ ایجاد میشود، ممکن است فرد تا بزرگ شدن توده سرطانی، هیچ نشانه واضحی مانند انسداد یا تغییر در دفع احساس نکند.
به همین دلیل متخصصان تأکید میکنند غربالگری منظم در افراد واجد شرایط، حتی بدون وجود علائم، اهمیت زیادی دارد.
چه روشهایی برای غربالگری سرطان روده بزرگ وجود دارد؟
امروزه روشهای مختلفی برای تشخیص زودهنگام سرطان روده بزرگ در دسترس است که پزشک با توجه به شرایط هر فرد، مناسبترین گزینه را انتخاب میکند.
از مهمترین روشهای غربالگری میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کولونوسکوپی
- آزمایش خون برای بررسی برخی نشانگرهای ژنتیکی
- آزمایش خون مخفی در مدفوع (FIT)
- آزمایشهای مولکولی مدفوع مانند Cologuard Plus و ColoSense
- سیتیاسکن تخصصی روده (CT Colonography)
- سیگموئیدوسکوپی برای بررسی بخش انتهایی روده بزرگ
هر یک از این روشها مزایا، محدودیتها و شرایط استفاده خاص خود را دارند و انتخاب آنها باید با نظر پزشک انجام شود.
چگونه میتوان خطر ابتلا را کاهش داد؟
اگرچه همه عوامل خطر قابل کنترل نیستند، اما متخصصان معتقدند رعایت برخی اصول میتواند احتمال ابتلا را کاهش دهد.
داشتن رژیم غذایی سرشار از فیبر، مصرف بیشتر میوه و سبزیجات، محدود کردن چربیهای حیوانی، حفظ وزن مناسب، فعالیت بدنی منظم، پرهیز از مصرف دخانیات و شرکت در برنامههای غربالگری از مهمترین اقداماتی هستند که میتوانند به حفظ سلامت روده بزرگ کمک کنند.
جمعبندی
افزایش موارد ابتلا به سرطان روده بزرگ در میان جوانان باعث شده اهمیت تشخیص زودهنگام بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد. اگرچه سن استاندارد آغاز غربالگری برای افراد با خطر متوسط ۴۵ سال است، اما سابقه خانوادگی، بیماریهای ژنتیکی، بیماریهای التهابی روده یا بروز علائم هشداردهنده ممکن است نیاز به بررسی زودتر را ایجاد کند. آگاهی از عوامل خطر، مراجعه بهموقع به پزشک و انجام غربالگری در زمان مناسب، همچنان مؤثرترین راه برای تشخیص زودهنگام و افزایش شانس درمان این بیماری محسوب میشود.
