علی‌بابا (به زبان انگلیسی: Alibaba) یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های تجارت الکترونیک جهان است. تنها در سال ۲۰۲۵ میلادی، شرکت مادر آن یعنی گروه علی‌بابا (به زبان انگلیسی: Alibaba Group Holding Limited) بیش از ۱٫۲۶ تریلیون دلار کالا جابه‌جا کرد؛ رقمی نزدیک به پنج برابر والمارت. با وجود این مقیاس عظیم، علی‌بابا مالک واحدی ندارد. این شرکت به‌صورت عمومی معامله می‌شود و متعلق به سهامدارانش است. راز موفقیت آن نیز پیچیده نیست: بستری کارآمد برای تهیه تقریباً هر چیزی، به‌ویژه محصولات الکترونیکی، اغلب با قیمت‌های رقابتی. اما این شرکت دقیقاً کجا مستقر است، بزرگ‌ترین سهامدارانش چه کسانی هستند و با کدام سازمان‌ها در ارتباط است؟
خاستگاه و بنیان‌گذاران علی‌بابا
علی‌بابا در سال ۱۹۹۹ میلادی در شهر هانگژو چین تأسیس شد. مانند تیک‌تاک، تِمو و شین، این نیز یکی دیگر از اپلیکیشن‌های پرطرفدار با ریشه چینی است. هجده نفر در تأسیس آن نقش داشتند؛ از جمله جک ما، جین جیانگ، ادی وو و جوزف تسای. جیانگ، وو و تسای همچنان در شرکت نقش دارند، در حالی که جک ما در سال ۲۰۱۹ از سمت رئیس اجرایی کناره‌گیری کرد اما همچنان عضو شراکت علی‌بابا باقی مانده است.
بر اساس گزارش‌های مالی شرکت، مدیران و مقامات اجرایی مجموعاً حدود ۱٫۹ درصد از سهام را در اختیار دارند. سهامداران نهادی مانند پرایم‌کپ منیجمنت سهم قابل توجهی دارند. در حال حاضر حدود ۱۸۰۰ سازمان سهام علی‌بابا را مالک هستند، اما هیچ نهاد واحدی سهم کنترل‌کننده در اختیار ندارد. این ساختار پراکنده مالکیت، ویژگی مشترک بسیاری از شرکت‌های بزرگ عمومی است و تصمیم‌گیری‌های استراتژیک را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
علی‌بابا دیگر فقط یک بازارگاه نیست
در سال‌های اخیر گروه علی‌بابا به‌طور چشمگیری متنوع شده است. علاوه بر پلتفرم اصلی، این سازمان در سال ۲۰۱۰ میلادی علی‌اکسپرس را راه‌اندازی کرد که مخاطب آن مصرف‌کنندگان نهایی است، نه عمده‌فروشان. سپس در سال ۲۰۲۳ میلادی مدل Qwen عرضه شد؛ رقیب چت‌جی‌پی‌تی که میلیاردها دانلود داشته و حتی بخشی از قابلیت‌های Apple Intelligence در کشور چین را پوشش می‌دهد.
پرتفوی گروه علی‌بابا بسیار متنوع است. برخی از شرکت‌ها و پلتفرم‌هایی که مالک آن‌هاست، آن‌ها را اداره می‌کند یا در آن‌ها سرمایه‌گذاری کرده، عبارتند از:
- علی‌پی: پلتفرم پرداخت آنلاین با ۱٫۳ میلیارد کاربر
- علی‌او‌اس: سیستم‌عامل مبتنی بر لینوکس برای خودروها و دستگاه‌های اینترنت اشیا
- تائوبائو: بازارگاه مصرف‌کننده به مصرف‌کننده مشابه ای‌بی
- ویبو: پلتفرم میکروبلاگینگ مشابه توییتر با حدود ۶۰۰ میلیون کاربر ماهانه
- یوکو: سرویس استریم ویدیو شامل انیمه، فیلم و سریال
- ساوت چاینا مورنینگ پست: روزنامه مستقر در هنگ‌کنگ
- دامای اینترتینمنت هولدینگز: شرکت سرگرمی فعال در فیلم، تلویزیون و رویدادهای زنده
این رویکرد به علی‌بابا اجازه می‌دهد مصرف‌کنندگان را در حوزه‌ها، کشورها و رسانه‌های مختلف هدف قرار دهد و سودآوری را به حداکثر برساند. به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین بهره‌برداران از تحول تجارت آنلاین، طبیعی است که این شرکت در سایر پیشرفت‌های فناورانه نیز موضعی تهاجمی داشته باشد.
عوامل موفقیت پایدار علی‌بابا
موفقیت علی‌بابا را می‌توان به ترکیبی از شناخت بالای برند، تنوع‌بخشی گسترده و توسعه سریع محصولات بومی در فناوری‌های نوظهور نسبت داد. ساختار مالکیت پراکنده در کنار حضور مستمر بنیان‌گذاران کلیدی، به شرکت امکان داده هم از مزایای بازار عمومی بهره ببرد و هم انعطاف‌پذیری استراتژیک خود را حفظ کند. در بازاری که رقابت شدید است، این ترکیب همچنان یکی از نقاط قوت اصلی گروه علی‌بابا محسوب می‌شود.
