تصور کنید هنگام خرید اینترنتی عطر، به‌جای بررسی تصاویر شیشه محصول، خواندن توضیحات سازنده و اعتماد به نظرات دیگران، بتوانید پیش از پرداخت هزینه، رایحه آن را در خانه استشمام کنید. چنین امکانی تا همین چند سال پیش بیشتر به داستان‌های علمی‌تخیلی شباهت داشت؛ اما پیشرفت هوش مصنوعی و فناوری‌های شناسایی و بازتولید بو، اکنون مسیر تازه‌ای را برای تحقق این ایده باز کرده است.

خرید عطر برخلاف بسیاری از محصولات دیگر، تجربه‌ای کاملاً حسی است. تصاویر باکیفیت، توضیحات تخصصی و حتی نقدهای مثبت کاربران نمی‌توانند به‌طور دقیق مشخص کنند که یک عطر روی پوست هر فرد چه بویی خواهد داشت. از طرف دیگر، رایحه عطر در طول زمان تغییر می‌کند؛ نت‌های اولیه پس از مدتی محو می‌شوند، نت‌های میانی نمایان می‌شوند و در نهایت نت‌های پایه برای ساعت‌ها باقی می‌مانند.

همین ویژگی‌ها باعث شده است که فروش اینترنتی عطر با چالشی جدی روبه‌رو باشد. بااین‌حال، دو فناوری جدید می‌توانند این محدودیت را تا حدی برطرف کنند: سیستم‌های بازتولید دیجیتال بو و دستیارهای هوشمند انتخاب عطر.

فناوری Scentronic؛ ارسال رایحه از طریق اینترنت چگونه امکان‌پذیر می‌شود؟

یکی از جالب‌ترین پیشرفت‌های اخیر در حوزه فناوری بویایی دیجیتال، سیستم Scentronic است که پژوهشگران دانشگاه ایالتی اوهایو آمریکا و آزمایشگاه ژجیانگ در کشور چین توسعه داده‌اند.

نتایج این پژوهش در تاریخ ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶ میلادی در مجله علمی Science Advances منتشر شد. هدف اصلی محققان، ایجاد سیستمی بود که بتواند اطلاعات مربوط به یک بو را شناسایی کند، از طریق اینترنت انتقال دهد و در دستگاه دیگری دوباره آن رایحه را تولید کند. ما نیز در مجله اینترنتی اسید هولیک قصد داریم به این موضوع بپردازیم.

دستگاهی که بو را شناسایی و بازتولید می‌کند

Scentronic از دو بخش اصلی تشکیل شده است: یک بینی الکترونیکی برای تشخیص بو و یک دستگاه تولیدکننده رایحه برای بازسازی آن.

بینی الکترونیکی از مجموعه‌ای از حسگرهای گازی استفاده می‌کند که می‌توانند ترکیبات آلی فرار (VOC) موجود در هوا را شناسایی کنند. این ترکیبات همان مولکول‌هایی هستند که در انتشار رایحه مواد مختلف نقش دارند.

پس از دریافت اطلاعات حسگرها، الگوریتم‌های یادگیری ماشین داده‌ها را تحلیل کرده و نوع بوی شناسایی‌شده را مشخص می‌کنند. سپس نتیجه این پردازش از طریق اینترنت به دستگاه دریافت‌کننده ارسال می‌شود.

نکته مهم این است که خود مولکول‌های بو از طریق اینترنت منتقل نمی‌شوند؛ بلکه اطلاعات مربوط به رایحه ارسال می‌شود. دستگاه مقصد با استفاده از مایعات معطر از پیش بارگذاری‌شده، رایحه متناظر را به کمک یک افشانه مخصوص در هوا منتشر می‌کند.

به بیان ساده، این فناوری مانند ارسال یک پیام دیجیتال است؛ با این تفاوت که دستگاه دریافت‌کننده به‌جای نمایش کلمات، رایحه موردنظر را تولید می‌کند.

دقت تشخیص بو در آزمایش‌ها چقدر بود؟

پژوهشگران برای ارزیابی عملکرد Scentronic، پنج رایحه شامل قهوه، کیک، پرتقال، آبجو و شراب قرمز را آزمایش کردند.

نتایج نشان داد مدل‌های یادگیری ماشین بسته به الگوریتم و روش تحلیل داده، توانسته‌اند این بوها را با دقتی بین ۹۶ تا ۱۰۰ درصد طبقه‌بندی کنند. البته این ارقام مربوط به عملکرد سیستم تشخیص بو هستند، نه توانایی انسان در شناسایی رایحه بازتولیدشده.

در آزمایش انسانی با حضور ۱۴ داوطلب، میزان تشخیص صحیح رایحه‌های تولیدشده حدود ۷۲٫۸۶ درصد بود. این تفاوت نشان می‌دهد شناسایی الکترونیکی بو و بازسازی تجربه واقعی آن برای انسان، دو مسئله متفاوت هستند.

هوش مصنوعی چگونه به کاربران در انتخاب عطر کمک می‌کند؟

بازتولید دیجیتال رایحه تنها راهکار فناوری برای بهبود تجربه خرید اینترنتی عطر نیست. برخی برندهای مطرح صنعت عطر و محصولات آرایشی از هوش مصنوعی برای شناخت سلیقه مشتریان و ارائه پیشنهادهای شخصی‌سازی‌شده استفاده می‌کنند.

یکی از نمونه‌های قابل‌توجه این رویکرد، دستیار هوشمند AI Scent Advisor متعلق به برند Jo Malone London است که در ۲ دسامبر ۲۰۲۵ میلادی با همکاری Google Cloud معرفی شد.

دستیار هوشمند انتخاب عطر جو مالون چگونه کار می‌کند؟

این ابزار با استفاده از مدل‌های هوش مصنوعی Gemini و پلتفرم Vertex AI طراحی شده است و به مشتریان اجازه می‌دهد سلیقه بویایی خود را با زبان معمولی توصیف کنند.

برای مثال، کاربر می‌تواند بگوید به رایحه یک کتابخانه قدیمی، باغی پر از گل یا فضای ساحلی علاقه دارد. هوش مصنوعی این توصیف‌ها را تحلیل می‌کند و با تطبیق آن‌ها با اطلاعات تخصصی و طبقه‌بندی رایحه‌های برند، عطرهای مناسب را پیشنهاد می‌دهد.

در واقع، هدف این فناوری بازسازی تجربه گفت‌وگو با مشاوران حرفه‌ای فروش عطر در فروشگاه‌های فیزیکی است.

گوگل کلاد در گزارش خود اعلام کرده است که نرخ تبدیل خرید در میان مشتریانی که از این دستیار استفاده کرده‌اند، دو برابر شده است. البته این آمار از سوی شرکت ارائه شده و به معنای اثبات مستقل تأثیر مستقیم هوش مصنوعی بر افزایش فروش نیست.

مقایسه فناوری‌های جدید در آینده خرید اینترنتی عطر

دو فناوری موردبحث، اگرچه هدف مشترکی دارند، اما عملکرد و کاربرد آن‌ها متفاوت است.

ویژگی Scentronic AI Scent Advisor
فناوری اصلی حسگرهای گازی و یادگیری ماشین هوش مصنوعی و پردازش زبان طبیعی
کاربرد تشخیص و بازتولید بو پیشنهاد عطر متناسب با سلیقه
دریافت اطلاعات ترکیبات موجود در هوا توضیحات و ترجیحات کاربر
ارائه رایحه واقعی بله، با مایعات معطر خیر
وضعیت توسعه نمونه پژوهشی ابزار تجاری فعال
هدف اصلی انتقال تجربه بویایی شخصی‌سازی خرید عطر

ترکیب این دو فناوری می‌تواند تجربه متفاوتی ایجاد کند: ابتدا هوش مصنوعی بر اساس سلیقه مشتری چند عطر مناسب را پیشنهاد دهد و سپس یک دستگاه متصل، امکان استشمام رایحه گزینه‌های انتخاب‌شده را فراهم کند.

آیا واقعاً می‌توان در آینده عطر را از طریق اینترنت امتحان کرد؟

از نظر فنی، پژوهش Scentronic گام مهمی در مسیر انتقال دیجیتال رایحه محسوب می‌شود؛ اما تبدیل این دستاورد به یک ابزار تجاری برای صنعت عطر، به پیشرفت‌های بیشتری نیاز دارد.

مهم‌ترین چالش، پیچیدگی ساختار شیمیاییی عطرهاست. یک عطر تجاری معمولاً از ترکیب تعداد زیادی ماده معطر تشکیل می‌شود که هرکدام ویژگی‌های خاصی دارند. علاوه بر این، رایحه نهایی به نسبت ترکیبات، غلظت مواد، دمای محیط و حتی ویژگی‌های پوست فرد وابسته است.

سیستم فعلی Scentronic برای تشخیص و بازتولید تعداد محدودی از رایحه‌های مشخص آزمایش شده است و نمی‌تواند یک عطر ناشناخته را به‌طور مستقل تجزیه کرده و فرمول شیمیایی آن را بازسازی کند.

پژوهشگران همچنین باید مشکلات دیگری مانند افزایش تعداد رایحه‌های قابل‌تشخیص، بازسازی دقیق بوهای ترکیبی، هزینه تولید دستگاه، تأمین و تعویض مایعات معطر و ایمنی استفاده طولانی‌مدت را برطرف کنند.

در همین زمینه، جینگ‌هوا لی، پژوهشگر ارشد این پروژه در دانشگاه ایالتی اوهایو، درباره آینده این فناوری می‌گوید:

هدف بلندمدت ما، ادغام این سیستم‌ها در دستگاه‌های کوچک و شخصی‌سازی‌شده است.

این اظهارنظر نشان می‌دهد که محققان صرفاً به ساخت تجهیزات آزمایشگاهی بزرگ فکر نمی‌کنند و به دنبال توسعه ابزارهایی هستند که در زندگی روزمره نیز قابل استفاده باشند.

آینده صنعت عطر؛ از فروش اینترنتی تا تجربه بویایی دیجیتال

اگر فناوری بازتولید دیجیتال بو به بلوغ برسد، می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر تجارت الکترونیک و صنعت عطر داشته باشد.

یکی از مهم‌ترین مزایای آن، کاهش خریدهای ناموفق اینترنتی است. بسیاری از مشتریان به دلیل ناتوانی در امتحان‌کردن رایحه، از خرید عطرهای گران‌قیمت به‌صورت آنلاین خودداری می‌کنند. امکان استشمام رایحه پیش از خرید می‌تواند اعتماد این گروه از مشتریان را افزایش دهد.

از سوی دیگر، فروشگاه‌های اینترنتی می‌توانند نمونه‌های فیزیکی عطر را با ابزارهای دیجیتال مکمل جایگزین کنند و تجربه خرید شخصی‌سازی‌شده‌تری ارائه دهند. حتی امکان دارد در آینده این فناوری در کنار واقعیت مجازی و واقعیت افزوده قرار بگیرد و تجربه‌ای چندحسی از محصولات ایجاد کند.

بااین‌حال، نباید تصور کرد که فروشگاه‌های عطر به‌زودی از بین می‌روند. شناخت تغییر نت‌های عطر در طول زمان، بررسی ماندگاری و پخش بو و تجربه شخصی هر فرد همچنان اهمیت زیادی دارد.

در نهایت، آینده خرید عطر احتمالاً نه در حذف فروشگاه‌های فیزیکی، بلکه در ترکیب تجربه حضوری با فناوری‌های هوشمند شکل خواهد گرفت. هوش مصنوعی هم‌اکنون می‌تواند انتخاب عطر را آسان‌تر کند و پژوهش‌هایی مانند Scentronic نیز نشان می‌دهند که انتقال رایحه از طریق اینترنت دیگر صرفاً یک ایده تخیلی نیست. شاید هنوز برای خرید اینترنتی یک عطر و استشمام آن پیش از تحویل باید منتظر بمانیم، اما مسیر رسیدن به چنین تجربه‌ای آغاز شده است.