چین که طی دهههای اخیر یکی از بازیگران اصلی عرصه فضا بوده، اکنون با ورود جدی به گردشگری فضایی در حال گشودن صفحهای تازه در رقابت جهانی است؛ رقابتی که پیشتر، با ابتکار عمل شرکتهای خصوصی آمریکایی و سفر نخستین گردشگر فضایی جهان در سال ۲۰۰۱ آغاز شده بود. اما پکن با تکیه بر سرمایه عظیم، هزینههای کمتر و ظهور شرکتهای نوآور، بهسرعت در حال هماهنگکردن نبض خود با اقتصاد نوین فضاست.
برنامه چین برای راهاندازی نخستین سفرهای تفریحی زیرمداری در سال ۲۰۲۷ نشان میدهد که این کشور تنها به دنبال جبران عقبماندگی نیست؛ بلکه میخواهد سفر به فضا را به تجربهای قابل دسترستر برای عموم مردم تبدیل کند.
گذار بزرگ: از انحصار کامل دولت تا میدانداری بخش خصوصی
گرچه سابقه حضور فضایی چین به دههها قبل برمیگردد، اما ورود بخش خصوصی به این عرصه از سال ۲۰۱۴ کلید خورد؛ تصمیمی که ساختار سنتی و دولتی این صنعت را دگرگون کرد. تنها دو سال بعد، آکادمی فناوری پرتابگرهای چین (CALT) گردشگری فضایی را «بازاری آیندهدار» توصیف کرد.
لحظه جهش این روند در سال ۲۰۲۳ رقم خورد؛ زمانی که «گویی هایچائو»، استاد دانشگاه هوانوردی و فضانوردی پکن، به فضا رفت و موج تازهای از توجه عمومی پدید آورد.
امروز چین با بودجه سالانه حدود ۱۰.۳ میلیارد دلار و بیش از ۳۰۰ هزار نیروی متخصص – رقمی بسیار بزرگتر از نیروی انسانی ناسا – به سرعت در حال تبدیل صنعت فضایی از یک حوزه مبتنی بر تحقیق دولتی به بازاری تجاری و رقابتی است. به گفته «یانگ ییچیانگ»، بنیانگذار شرکت CAS Space، این صنعت تا سال ۲۰۲۷ به بلوغ کامل خواهد رسید؛ بلوغی که خدماتی همچون پروازهای زیرمداری، ارتباطات مدار پایین و پرتابهای تجاری را ارزانتر و گستردهتر میکند.
پیشتازان خصوصی؛ شرکتهایی که آینده گردشگری فضایی چین را میسازند
CAS Space؛ پیوند فناوری و گردشگری ملی
این شرکت که با حمایت آکادمی علوم چین و دولت گوانگژو در سال ۲۰۱۸ تأسیس شد، همکاری مهمی با «گروه گردشگری چین» ایجاد کرده است؛ همکاریای که هدف آن ساخت «اقتصاد گردشگری فضایی» است.
طبق برنامهریزیها، از ۲۰۲۷ پروازهای زیرمداری با موشکهای قابلاستفاده مجدد آغاز میشود؛ موشکهایی که میتوانند هفت گردشگر را در هر پرواز همراه خود ببرند و ظرفیت سالانه انتقال هزار نفر را ایجاد کنند.
یانگ ییچیانگ میگوید:
سفر فضایی دیگر رویایی دستنیافتنی نیست؛ به واقعیتی اقتصادی تبدیل میشود.
مزیت بزرگ چین در این رقابت، توان تولید ارزانتر تجهیزات نسبت به آمریکا است که میتواند هزینه سفرها را به شکل محسوسی کاهش دهد.
Deep Blue Aerospace؛ بلیتهای فضایی در تائوبائو
این شرکت در سال ۲۰۲۴ با فروش دو بلیت سفر فضایی در پلتفرم Taobao خبرساز شد؛ هر بلیت به قیمت یک میلیون یوان.
این استارتاپ که از سال ۲۰۱۶ فعالیت میکند، قصد دارد از ۲۰۲۷ پروازهای زیرمداری با پنج دقیقه بیوزنی را با قیمت حدود ۱.۵ میلیون یوان (۲۱۰ هزار دلار) عرضه کند.
«ژنگ زه»، معاون مدیرعامل، تأکید میکند که شرکتهای چینی اکنون میتوانند با رقبای آمریکایی و اروپایی رقابت مستقیم داشته باشند. او با اشاره به کاهش هزینهها در SpaceX میگوید Deep Blue قادر است قیمتها را ۲۰ تا ۳۰ درصد کمتر کند.
Landspace؛ رقیب متانی SpaceX
Landspace که در ۲۰۱۵ تأسیس شد، نخستین شرکت خصوصی چین بود که تلاش کرد محمولهای را به مدار بفرستد. این شرکت با موشک مشترکسوخت متان و اکسیژن مایع توانست رکورد تاریخی ثبت کند.
موشک «ژوچوئه-۳» که در ۲۰۲۳ رونمایی شد، با الگوی موشک Falcon 9 ساخته شده و هدف آن ورود جدی به بازار پرتابهای ارزان و پرکاربرد است.
iSpace؛ پیشگام مدار
این شرکت که در ۲۰۱۶ تأسیس شده، اولین پرتاب مداری موفق بخش خصوصی چین را رقم زد. در ۲۰۲۳ نیز با دو موفقیت دیگر، توانایی خود را تثبیت کرد. اکنون iSpace بر توسعه موشکهای قابلاستفاده مجدد و ایجاد ظرفیت حمل گردشگران متمرکز است.
Galactic Energy؛ گسترش آرام اما پیوسته
این شرکت با ۱۱ پرتاب موفق موشک Ceres-1 از سال ۲۰۲۰، جایگاهی پایدار برای خود ایجاد کرده است. پروژه آینده آن یعنی Pallas-1 که توان حمل ۴ تن محموله و قابلیت استفاده مجدد دارد، مسیر ورود به صنعت گردشگری فضایی را هموار میکند.
Space Transportation؛ نسخه چینی هواپیمای فضایی
این شرکت برخلاف رقبا روی راکتها تمرکز نکرده و در حال ساخت فضاپیمای سریعالسیر است. نمونه اولیه «چوانتیانهو» قرار است در میانه ۲۰۲۵ پرواز آزمایشی داشته باشد. این فضاپیما با سرعت ۴ ماخ و ارتفاع بیش از ۲۰ کیلومتر، تجربهای میان پروازهای هایپرسونیک و زیرمداری ارائه خواهد داد؛ تجربهای با رنگوبوی علمی–تخیلی.
رکوردهای تازه؛ هدف نزدیک ۲۰۲۷
چین تا ۱۴ نوامبر ۲۰۲۵ با ۷۲ تلاش پرتاب مداری رکورد سال گذشته خود را شکسته است. هرچند فاصله قابلتوجهی با ۱۴۳ پرتاب SpaceX دارد، اما شتاب رشد چین قابلچشمپوشی نیست.
یانگ ییچیانگ معتقد است کلید موفقیت در ایجاد طرحهای تجاری پایدار، همکاری نزدیک دولت و بخش خصوصی، و توسعه خدمات مدار پایین است. او سال ۲۰۲۷ را آغاز مرحله بلوغ کامل صنعت فضایی چین میداند؛ مرحلهای که میتواند گردشگری فضایی را از یک تجربه فوقلوکس به گزینهای نسبتاً قابل دسترس تبدیل کند.
فصلی جدید؛ از سواحل زمین تا چشمانداز ستارگان
آنچه امروز چین در حال رقمزدن آن است، صرفاً مشارکت در رقابت فضایی نیست؛ بازتعریف قواعد بازی است. کاهش هزینهها، توسعه فناوریهای ارزانتر و ورود شرکتهای خصوصی جاهطلب باعث شده رویای سفر فضایی از انحصار ابرثروتمندان خارج شود.
شاید در آیندهای نهچندان دور، به جای انتخاب مقصدهای ساحلی یا تورهای زمینی، گردشگران از اقامتگاههای فضایی و چشمانداز زمین از مدار سخن بگویند؛ چشماندازی که هر روز، بیشتر و بیشتر «ساخت چین» میشود.
