سوزش ادرار می‌تواند از عفونت، التهاب یا تحریک مجرای ادرار و مثانه ناشی شود. برای رفع آن باید علت اصلی بروز این حالت را پیدا کنید. نوشیدن آب یا استفاده از کمپرس گرم شاید ناراحتی را موقتاً کمتر کند، اما عفونت را درمان نمی‌کند. بر اساس راهنماهای بالینی معتبر اگر سوزش ادامه پیدا کرد یا با علائم دیگری همراه شد، حتماً باید با پزشک مشورت کنید. در این نوشته این عارضه را به طور کامل بررسی می‌کنیم.

سوزش ادرار چیست و چرا موقع دستشویی می‌سوزد؟

درد یا سوزش هنگام دفع ادرار را در اصطلاح پزشکی دیزوری می‌نامند. بهترین پزشک متخصص زنان توضیح می‌دهد که التهاب یا تحریک مجرای ادرار و مثانه معمولاً این احساس ناخوشایند را ایجاد می‌کند. عفونت ادراری یکی از علت‌های رایج بروز این مشکل است، اما عفونت واژینال، عفونت‌های مقاربتی، سنگ مجاری ادراری یا تماس با محصولات بهداشتی حساسیت‌زا نیز می‌توانند سوزش ایجاد کنند.

 چه چیزی باعث سوزش ادرار در زنان و مردان می‌شود؟

صابون‌ها، ژل‌های معطر و بعضی محصولات بهداشتی ممکن است پوست و بافت حساس اطراف مجرا را تحریک کنند. اگر سوزش با ترشح غیرعادی، زخم، تب یا درد پهلو همراه شد، علت را خودتان عفونت ساده فرض نکنید. بعضی علت‌های سوزش ادرار با وضعیت دستگاه تناسلی فرد ارتباط دارند، اما عفونت ادراری، سنگ و تحریک موضعی در هر دو جنس رخ می‌دهند.

 جدول زیر برخی از علل احتمالی و تفاوت‌های آن در زنان و مردان را نشان می‌دهد:

علاوه بر موارد بالا، توجه به نکات زیر در تشخیص علت سوزش مجاری ادراری اهمیت دارد:

•      عفونت‌های باکتریایی از شایع‌ترین عوامل بروز این حالت در افراد مختلف هستند.
• محصولات بهداشتی معطر، کاندوم‌ها یا شوینده‌های قوی می‌توانند با ایجاد آلرژی موضعی باعث احساس سوزش شوند.

برای کاهش موقت سوزش ادرار در خانه چه کار کنیم؟

انجام برخی اقدامات حمایتی در خانه ممکن است سوزش ادرار را کمتر کنند، اما این کارها به هیچ وجه جای تشخیص و درمان علت اصلی توسط پزشک را نمی‌گیرند. با این حال در ادامه به چند مورد درمان خانگی سوزش اشاره می‌کنیم:

 آب کافی بنوشید

نوشیدن آب به تأمین مایعات بدن کمک می‌کند، اما عفونت را درمان نمی‌کند. نیاز افراد به آب متفاوت است و مقدار ثابتی برای همه وجود ندارد. اگر بیماری قلبی یا کلیوی دارید یا پزشک مصرف مایعات را به هر دلیلی مانند تکرر ادرار برایتان محدود کرده است، حتماً از دستور او پیروی کنید.

کمپرس گرم را برای تسکین امتحان کنید

استفاده از گرمای ملایم ممکن است به تسکین موقت درد و ناراحتی در ناحیه لگن کمک کند. یک حوله یا کیسه آب گرم با دمای ملایم را روی پایین شکم بگذارید تا شاید درد کمتر شود. توجه داشته باشید که گرمای شدید می‌تواند پوست را بسوزاند؛ بنابراین کمپرس را مستقیم روی پوست لخت قرار ندهید.

آیا کرنبری، ویتامین C، ماست یا پروبیوتیک مؤثرند؟

کرنبری (ذغال اخته) عفونت ادراری فعال را درمان نمی‌کند. پژوهش‌ها احتمال کمک آن به پیشگیری از عفونت در بعضی افراد را بررسی کرده‌اند، اما شواهد کافی و قطعی نیست. ویتامین C، ماست و پروبیوتیک‌ها را هم نباید جایگزین درمان پزشکی کنید.

 از چه چیزهایی دوری کنیم؟

کافئین، الکل و غذاهای تند ممکن است در بعضی افراد علائم مثانه را تشدید کنند. اگر خوراکی خاصی ناراحتی‌تان را بیشتر می‌کند، مدتی مصرف آن را کاهش دهید. البته این کار عفونت را درمان نمی‌کند و پرهیز غذایی شدید هم برای همه افراد لازم نیست.

 درمان دارویی سوزش ادرار چگونه انجام می‌شود؟

پزشک بر اساس علائم، سابقه پزشکی و در صورت نیاز انجام آزمایش ادرار، علت سوزش را بررسی می‌کند و درباره درمان تصمیم می‌گیرد. جهت آگاهی از روندهای رایج دارویی، نکات زیر را مد نظر داشته باشید:

• برای عفونت باکتریایی ممکن است آنتی‌بیوتیک تجویز شود. بر اساس پروتکل‌های درمانی استاندارد، آنتی‌بیوتیک را نباید خودسرانه مصرف کنید.
• عفونت قارچی یا مقاربتی هر کدام درمان مخصوص به خود را دارند که باید توسط پزشک تعیین شوند.
• فنازوپیریدین ممکن است درد و سوزش را برای مدتی کوتاه کاهش دهد، اما عفونت را درمان نمی‌کند. پیش از مصرف آن حتماً از پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرید.

چه زمانی باید سریع به پزشک مراجعه کنیم؟

وجود بعضی علائم نشان‌دهنده لزوم پیگیری سریع‌تر وضعیت سلامتی است. شناخت این نشانه به تصمیم‌گیری به‌موقع شما کمک می‌کند. علائم زیر نیازمند رسیدگی فوری دارد:

• تب و لرز همراه با درد پهلو یا کمر
• بدحالی شدید یا ناتوانی در دفع ادرار (احتباس ادراری)

علائم زیر نیازمند ارزیابی سریع پزشکی هستند:

• وجود خون در ادرار (خون در ادرار همیشه به معنی مراجعه به اورژانس نیست، اما حتماً بررسی پزشکی لازم دارد)
• درد مداوم در پهلو و شکم

گروه‌هایی که باید زودتر ارزیابی شوند:

• افراد باردار، کودکان، سالمندان
• کسانی که دیابت یا ضعف سیستم ایمنی دارند

علت سوزش ادرار بعد از رابطه جنسی چیست؟

اصطکاک یا فراهم شدن زمینه ورود باکتری به مجرای ادرار می‌تواند پس از رابطه سوزش ایجاد کند. ادرار کردن بعد از رابطه یک اقدام کمکی است، اما پیشگیری قطعی را تضمین نمی‌کند. اگر سوزش تکرار شد یا ترشح غیرعادی، زخم یا درد دیگری داشتید، برای بررسی عفونت ادراری یا مقاربتی به پزشک مراجعه کنید.

 سوزش ادرار در بارداری و کودکان

بروز علائم ادراری در بارداری و کودکان حساسیت بالاتری دارد و نیازمند توجه ویژه است.

سوزش ادرار در بارداری

اگر در دوران بارداری هنگام ادرار سوزش دارید، بدون تأخیر با پزشک یا ماما تماس بگیرید. پزشک علت را بررسی می‌کند و در صورت نیاز درمان مناسب بارداری را انتخاب می‌کند. در این دوران خودسرانه دارو یا درمان خانگی مصرف نکنید.

 سوزش ادرار در کودکان

کودک ممکن است نتواند درد را دقیق توضیح دهد. بی‌قراری، تب، درد هنگام ادرار یا تغییر در عادت دستشویی می‌تواند نشانه نیاز به بررسی باشد. اگر چنین علائمی دیدید، با پزشک کودک تماس بگیرید؛ چرا که نشانه‌های عفونت در خردسالان همیشه شبیه علائم بزرگسالان نیست.

بی‌توجهی به سوزش ادرار چه پیامدی دارد؟

اگر عفونت ادراری را پیگیری نکنید، ممکن است به کلیه‌ها برسد. خطر بروز عوارض به نوع عفونت، شدت آن و وضعیت سلامتی فرد بستگی دارد و هر سوزشی لزوماً به عارضه جدی منجر نمی‌شود. تشخیص به‌موقع به پزشک کمک می‌کند علت را پیدا کرده و درمان مناسب را انتخاب کند.

چه چیزهایی ممکن است مثانه را تحریک کنند؟

برخی خوراکی‌ها و نوشیدنی‌ها ممکن است دیواره مثانه را در افراد حساس تحریک کنند. جدول زیر مروری بر محرک‌های احتمالی است:

·         کافئین و نوشیدنی‌های حاوی آن

·         الکل و نوشیدنی‌های الکلی

·         مرکبات و آب‌میوه‌های اسیدی

·         غذاهای تند و پرادویه

چگونه از سوزش ادرار پیشگیری کنیم؟

این عادت‌ها به سلامت دستگاه ادراری کمک می‌کنند، اما از همه علت‌های سوزش جلوگیری نمی‌کنند. رعایت ۵ نکته زیر می‌تواند مفید باشد:

• متناسب با نیاز بدن و توصیه پزشک مایعات بنوشید.
• ادرار را برای مدت طولانی نگه ندارید.
• پس از اجابت مزاج همیشه از جلو به عقب پاک کنید.
• پس از رابطه جنسی مثانه را تخلیه کنید (این کار یک اقدام کمکی است، نه تضمین پیشگیری).
• از محصولاتی که باعث تحریک یا حساسیت موضعی می‌شوند دوری کنید.

جمع‌بندی

برای رفع سوزش ادرار باید علت آن را پیدا کنید. نوشیدن آب کافی، کمپرس گرم و دوری از محرک‌های شخصی شاید ناراحتی را موقتاً کمتر کنند، اما عفونت را درمان نمی‌کنند. اگر سوزش ادامه یافت، خون در ادرار دیدید، تب و درد پهلو داشتید یا باردار هستید، فوراً برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید. در این خصوص می‎توانید روی خدمات دکتر شراره مقصودی بعنوان بهترین متخصص زنان و زایمان حساب کنید.