اعتبار پاسپورت آمریکا سقوط کرده است؛ در رتبهبندی جهانی Henley، آمریکا دیگر جزو ده کشور برتر نیست. علت چیست و چه کشورهایی از آن پیشی گرفتهاند؟ در این مقاله از سایت اسید هولیک دلایل افول گذرنامه ایالات متحده را بررسی خواهیم کرد.
سقوط نماد قدرت سفر آزاد
گذرنامهای که زمانی نماد آزادی و قدرت جهانی بود، حالا جایگاهش را از دست داده است.
در تازهترین شاخص جهانی Henley Passport Index، پاسپورت آمریکا تنها امکان سفر بدون ویزا یا با ویزای فرودگاهی به ۱۸۰ کشور را دارد — عددی که نسبت به گذشته کاهش یافته و باعث سقوط این کشور به جایگاه سیوششم جهانی (با احتساب رتبههای مشترک) شده است.
این شاخص که بر پایهی دادههای انحصاری انجمن بینالمللی حملونقل هوایی (IATA) تنظیم میشود، قدرت ۱۹۹ گذرنامه را در دسترسی به ۲۲۷ مقصد ارزیابی میکند.
در حالی که آمریکا در سال ۲۰۱۴ پیشتاز بیرقیب این فهرست بود، اکنون از کشورهای آسیایی و اروپایی عقب افتاده است.
صدرنشینان جدید: آسیا بالاتر از غرب
در صدر فهرست، سنگاپور با دسترسی بدون ویزا به ۱۹۳ کشور قرار دارد. پس از آن، کرهجنوبی با ۱۹۰ مقصد و ژاپن با ۱۸۹ مقصد جایگاه دوم و سوم را اشغال کردهاند — سهگانهای از قدرتهای آسیایی که بهنوعی «ائتلاف طلایی سفر آزاد» را شکل دادهاند.
در رتبهی چهارم، کشورهای اروپایی مانند آلمان، ایتالیا، لوکزامبورگ، اسپانیا و سوئیس با ۱۸۸ مقصد قرار گرفتهاند.
اما بریتانیا هم وضعیت خوبی ندارد و با ۱۸۴ مقصد در رتبهی هشتم ایستاده — سقوط دو پلهای نسبت به سهماههی گذشته.
این تغییرات بهروشنی نشان میدهد که ۳۶ کشور در جهان اکنون گذرنامههایی قویتر از آمریکا دارند؛ موضوعی که برای یک ابرقدرت جهانی چندان خوشایند نیست.
چرا پاسپورت آمریکا در حال تضعیف است؟
افول قدرت پاسپورت آمریکا تنها یک عدد در جدول نیست؛ بلکه بازتابی از تحولات واقعی در سیاست خارجی و روابط بینالملل است.
نمونهای بارز، اختلاف واشنگتن و برازیلیا در آوریل ۲۰۲۵ بود که باعث لغو ورود بدون ویزا برای شهروندان آمریکایی شد. این اقدام از سوی برزیل واکنشی متقابل به نبود دسترسی مشابه برای شهروندان خود محسوب میشد.
در عین حال، چین که طی سالهای اخیر روابط دیپلماتیک خود را تقویت کرده، برای کشورهایی چون آلمان و فرانسه معافیت ویزا صادر کرده، اما آمریکا را از این فهرست کنار گذاشته است.
تغییرات مشابهی در پاپوآ گینهنو، میانمار، سومالی (با معرفی eVisa) و ویتنام نیز باعث کاهش بیشتر اعتبار پاسپورت آمریکایی شدهاند.
نابرابری در «باز بودن مرزها»
به گفتهی دکتر کریستین هِی. کایلین، رئیس شرکت Henley & Partners و خالق این شاخص،
تضعیف گذرنامه آمریکایی در دههی اخیر، تنها تغییر در رتبهبندی نیست؛ بلکه نشانهای از دگرگونی عمیق در مفهوم قدرت نرم و تحرک جهانی است. کشورهایی که به همکاری و دیپلماسی باز روی آوردهاند، در حال پیشرفتاند، در حالی که کشورهای متکی بر امتیازات قدیمی عقب میمانند.
طبق گزارش Henley، دارندگان پاسپورت آمریکا به ۱۸۰ کشور بدون ویزا سفر میکنند، اما آمریکا تنها برای ۴۶ ملیت دسترسی مشابه قائل است.
به همین دلیل، در شاخص Openness Henley، آمریکا در رتبهی ۷۷ جهان قرار دارد — جایگاهی نزدیک به استرالیا، که شرایطی مشابه دارد.
کشورهایی چون کانادا، نیوزیلند و ژاپن نیز بهدلیل سیاستهای مشابه در رکود یا افول دیده میشوند.
سیاست انزواگرایانه، عامل پنهان سقوط
کارشناسان، ریشهی این روند را در گرایش سیاست خارجی آمریکا به درونگرایی میدانند.
«آنی فُرزهایمر»، تحلیلگر ارشد در مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی واشنگتن میگوید:
سیاستهای آمریکا حتی پیش از احتمال بازگشت ترامپ به قدرت، شروع به درونگرایی کرده بود. کاهش قدرت پاسپورت در واقع بازتاب همین طرز فکر انزواگرایانه است.
«ریچارد کوئست»، خبرنگار شبکه CNN نیز افزود:
میتوان بین سیاستهای مهاجرتی دولت ترامپ و کاهش قدرت سفر آمریکاییها ارتباط مستقیمی پیدا کرد.
پیشروی چین و شکاف فزاینده در آسیا
در حالی که آمریکا با کاهش رتبه روبهرو است، چین در مسیر صعود قرار دارد.
در ده سال گذشته، رتبهی چین از ۹۴ به ۶۴ ارتقا یافته — یعنی دسترسی بدون ویزا به ۳۷ کشور بیشتر.
پکن با امضای توافقنامههایی با روسیه، کشورهای خلیج فارس، آمریکای جنوبی و اروپا این دستاورد را بهدست آورده است.
در سال گذشته، چین برای ۳۰ ملیت جدید معافیت ویزا صادر کرد و حالا در شاخص «باز بودن مرزها» در رتبهی ۶۵ جهان قرار دارد — ۳۰ پله بالاتر از آمریکا.
به گفتهی دکتر تیم کلاته از شرکت Grant Thornton China:
بازگشت ترامپ و تنشهای تجاری جدید، تحرک بینالمللی آمریکا را کاهش داده، در حالی که سیاستهای باز و هدفمند چین در حال افزایش نفوذ جهانی این کشور است. این دو مسیر متضاد، نقشهی اقتصادی جهان را دگرگون خواهند کرد.
در همین حال، امارات متحده عربی نیز طی ده سال گذشته ۳۴ پله صعود کرده و اکنون در رتبهی هشتم قرار دارد.
اما در انتهای جدول، کشورهای افغانستان (۱۰۶ با ۲۴ مقصد)، سوریه (۱۰۵ با ۲۶ مقصد) و عراق (۱۰۴ با ۲۹ مقصد) قرار دارند — شکافی ۱۶۹ کشوری که نابرابری شدید در آزادی سفر جهانی را نشان میدهد.
موج تازه درخواست برای شهروندی دوم
با کاهش قدرت پاسپورت آمریکا، بسیاری از شهروندان ثروتمند این کشور به فکر کسب تابعیت دوم افتادهاند.
دادههای Henley & Partners نشان میدهد که در سال ۲۰۲۵، آمریکاییها پیشتاز برنامههای «سرمایهگذاری برای شهروندی» خواهند بود.
تنها در سهماهه سوم سال جاری، تعداد درخواستها ۶۷ درصد بیشتر از کل سال ۲۰۲۴ بوده — و سال گذشته نیز خود ۶۰ درصد رشد نسبت به ۲۰۲۳ داشته است.
دومینیک وُلک، مدیر بخش مشتریان خصوصی Henley، این روند را نوعی «آربیتراژ ژئوپولیتیک» توصیف میکند:
در فضای فعلی بیثبات، سرمایهگذاران و خانوادههای ثروتمند آمریکایی در پی پاسپورتهای دوم هستند تا ریسکهای سیاسی و مالی را کاهش دهند و آزادی جابهجایی و سبک زندگی متنوعتری بهدست آورند.
چند تابعیتی شدن؛ واقعیت جدید جامعه آمریکایی
به گفتهی پروفسور پیتر اسپایرو از دانشگاه Temple Law School،
شهروندی آمریکا همچنان ارزشمند است، اما دیگر کافی نیست. در آیندهی نزدیک، داشتن چند تابعیت به یک هنجار اجتماعی در ایالات متحده تبدیل خواهد شد.
جمعبندی: نماد قدرت، در مسیر بازتعریف
کاهش اعتبار گذرنامه آمریکا، فقط تنزل رتبهای در یک جدول نیست؛ بلکه نشانهای از تغییر در توازن قدرت جهانی است.
در جهانی چندقطبی که اتحادها دائماً در حال تغییرند، اتکا به یک پاسپورت دیگر تضمینی برای آزادی سفر نیست.
برای بسیاری از آمریکاییها، شاید زمان آن رسیده باشد که بهجای اعتماد به «عقاب»، برای خود برنامه پشتیبان سفر جهانی طراحی کنند.
