رشد سریع فناوری هوش مصنوعی در سالهای اخیر باعث شده مراکز داده (Data Centers) به یکی از مهمترین زیرساختهای دنیای دیجیتال تبدیل شوند. از آموزش مدلهای هوش مصنوعی گرفته تا پردازش میلیاردها درخواست روزانه کاربران، همه این فعالیتها به مراکز داده عظیمی وابسته هستند که انرژی و منابع طبیعی قابل توجهی مصرف میکنند.
در حالی که بیشتر توجهها تاکنون بر مصرف برق و انرژی مراکز داده متمرکز بوده است، موضوع دیگری نیز به سرعت در حال تبدیل شدن به یک نگرانی جدی است؛ مصرف آب.
گوگل که یکی از بزرگترین سرمایهگذاران زیرساختهای هوش مصنوعی در جهان محسوب میشود، اخیراً برنامهای جدید برای مدیریت مصرف آب در مراکز داده خود معرفی کرده است. این شرکت اعلام کرده قصد دارد تا سال 2030 میلادی میزان آبی که به محیط زیست و جوامع محلی بازمیگرداند، از مقدار آبی که مصرف میکند بیشتر باشد.
اما آیا این برنامه میتواند نگرانیهای رو به افزایش درباره تأثیر هوش مصنوعی بر منابع آبی را کاهش دهد؟ در این مقاله از مجله اسید هولیک به این موضوع خواهیم پرداخت.
چرا مراکز داده هوش مصنوعی به آب نیاز دارند؟
بسیاری از کاربران تصور میکنند خدمات دیجیتال تنها به اینترنت و برق نیاز دارند، اما واقعیت این است که مراکز داده برای فعالیت مداوم خود به سیستمهای خنککننده قدرتمندی وابسته هستند.
سرورها و پردازندههایی که مدلهای هوش مصنوعی را اجرا میکنند، هنگام پردازش حجم عظیمی از دادهها گرمای بسیار زیادی تولید میکنند. اگر این گرما بهدرستی کنترل نشود، عملکرد تجهیزات کاهش پیدا کرده و حتی احتمال آسیب به سختافزارها وجود دارد.
به همین دلیل بسیاری از مراکز داده از سیستمهای خنککننده مبتنی بر آب استفاده میکنند.
هوش مصنوعی و افزایش نگرانیها درباره مصرف آب
گسترش هوش مصنوعی مولد و افزایش تعداد مراکز داده جدید باعث شده کارشناسان محیط زیست نسبت به مصرف منابع آبی هشدار دهند.
برخی مطالعات نشان میدهند که زیرساختهای هوش مصنوعی سالانه به حجم عظیمی از آب نیاز دارند؛ موضوعی که بهویژه در مناطقی با محدودیت منابع آبی میتواند چالشهای جدی ایجاد کند.
این نگرانی تنها به فعالان محیط زیست محدود نمیشود. در بسیاری از مناطق، ساکنان محلی نیز نسبت به احداث مراکز داده جدید واکنش نشان دادهاند و نگران هستند که مصرف آب این مراکز در آینده بر منابع آب شهری و کشاورزی تأثیر بگذارد.
برنامه جدید گوگل برای مدیریت مصرف آب
گوگل در واکنش به این نگرانیها مجموعهای از تعهدات جدید را اعلام کرده است که هدف آن کاهش فشار بر منابع آبی و افزایش پایداری زیستمحیطی مراکز داده است.
بازگرداندن آب بیشتر از میزان مصرف
مهمترین هدف گوگل این است که تا سال 2030 بتواند بیش از میزان آبی که مصرف میکند، به طبیعت و جوامع محلی بازگرداند.
این رویکرد که به عنوان Water Positive شناخته میشود، فراتر از کاهش مصرف آب است و بر جبران و احیای منابع آبی تمرکز دارد.
سرمایهگذاری در زیرساختهای آبی
گوگل اعلام کرده بخشی از سرمایهگذاریهای آینده خود را به پروژههایی اختصاص میدهد که زیرساختهای آبی مناطق مختلف را بهبود میبخشند.
این پروژهها شامل:
- بهینهسازی شبکههای انتقال آب
- افزایش بهرهوری سیستمهای آبیاری
- کاهش هدررفت منابع آب
- توسعه راهکارهای مدیریت پایدار آب
خواهند بود.
استفاده از منابع آب جایگزین
یکی دیگر از اقدامات مهم گوگل، استفاده از منابع آبی غیرمتعارف است.
این شرکت در برخی مناطق از آب بازیافتی و پساب تصفیهشده برای خنکسازی مراکز داده استفاده میکند تا فشار کمتری بر منابع آب شیرین وارد شود.
چنین رویکردی میتواند در آینده به یکی از استانداردهای اصلی صنعت مراکز داده تبدیل شود.
آیا مصرف آب مراکز داده واقعاً نگرانکننده است؟
این سؤال یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات صنعت فناوری در سالهای اخیر بوده است.
منتقدان معتقدند رشد انفجاری هوش مصنوعی میتواند مصرف آب را به شکل چشمگیری افزایش دهد و در مناطقی که با کمبود منابع آبی مواجه هستند، مشکلات جدی ایجاد کند.
در مقابل، شرکتهای فناوری میگویند میزان مصرف آب مراکز داده در مقایسه با بسیاری از صنایع دیگر هنوز نسبتاً محدود است و میتوان با استفاده از فناوریهای جدید این مصرف را کنترل کرد.
گوگل نیز تأکید میکند که در سالهای اخیر تلاش کرده اثرات مستقیم و غیرمستقیم مصرف آب در زنجیره تأمین خود را کاهش دهد.
چرا خنکسازی آبی همچنان مورد استفاده قرار میگیرد؟
شاید در نگاه اول استفاده از آب در مراکز داده انتخابی پرهزینه به نظر برسد، اما کارشناسان معتقدند این روش در بسیاری از مناطق باعث کاهش مصرف انرژی میشود.
بر اساس ارزیابیهای فنی، سیستمهای خنککننده مبتنی بر آب میتوانند مصرف انرژی مراکز داده را در برخی شرایط حدود 10 درصد کاهش دهند.
این موضوع باعث شده بسیاری از شرکتهای فناوری میان دو چالش مهم تعادل برقرار کنند:
- کاهش مصرف برق
- مدیریت مصرف آب
به همین دلیل انتخاب بهترین روش خنکسازی به شرایط اقلیمی و منابع موجود در هر منطقه بستگی دارد.
سرمایهگذاری میلیون دلاری گوگل در پروژههای آبی
در راستای اجرای برنامههای جدید، گوگل اعلام کرده بودجه قابل توجهی برای حمایت از پروژههای حفاظت از منابع آب اختصاص داده است.
این سرمایهگذاریها در ایالتها و مناطق مختلف اجرا میشوند و هدف آنها بهبود مدیریت منابع آبی، افزایش بهرهوری و حفاظت از اکوسیستمهای محلی است.
گوگل همچنین متعهد شده گزارشهای سالانه مصرف آب خود را منتشر کند تا میزان پیشرفت برنامههای پایداری به صورت شفاف در اختیار عموم قرار گیرد.
آینده هوش مصنوعی و منابع طبیعی
رشد هوش مصنوعی بدون شک فرصتهای بزرگی برای اقتصاد، آموزش، سلامت و صنایع مختلف ایجاد کرده است. اما همزمان چالشهای جدیدی نیز به همراه آورده است.
مصرف برق، انتشار کربن و استفاده از منابع آبی از جمله موضوعاتی هستند که در سالهای آینده نقش مهمی در توسعه پایدار فناوری خواهند داشت.
کارشناسان معتقدند موفقیت بلندمدت شرکتهای فناوری تنها به قدرت مدلهای هوش مصنوعی وابسته نیست، بلکه توانایی آنها در مدیریت مسئولانه منابع طبیعی نیز اهمیت فزایندهای پیدا خواهد کرد.
جمعبندی
با رشد سریع هوش مصنوعی، موضوع مصرف آب مراکز داده به یکی از مهمترین دغدغههای زیستمحیطی صنعت فناوری تبدیل شده است. گوگل با اعلام برنامههایی مانند بازگرداندن آب بیشتر از میزان مصرف، استفاده از آب بازیافتی، سرمایهگذاری در زیرساختهای آبی و افزایش شفافیت اطلاعات، تلاش میکند نگرانیهای موجود را کاهش دهد.
با این حال، آینده نشان خواهد داد که آیا این اقدامات برای پاسخگویی به نیازهای روزافزون صنعت هوش مصنوعی کافی خواهد بود یا شرکتهای فناوری باید راهکارهای نوآورانهتری برای مدیریت منابع طبیعی پیدا کنند. آنچه مشخص است این است که توسعه هوش مصنوعی و حفاظت از محیط زیست باید همزمان و در کنار یکدیگر پیش بروند تا فناوری بتواند بدون ایجاد فشار بیش از حد بر منابع زمین به رشد خود ادامه دهد.
