در آستانه نخستین جلسه «ستاد ساماندهی و راهبری فضای مجازی» به ریاست محمدرضا عارف، گمانهزنیها پیرامون تغییر رویکرد دولت در حوزه مدیریت اینترنت و رفع محدودیتهای دسترسی به شبکه جهانی شدت گرفته است. آیا این ستاد میتواند گره کور اقتصاد دیجیتال و دسترسی کاربران را باز کند؟
بازنگری در سیاستهای سایبری؛ رویکرد جدید دولت در حوزه فناوری
تشکیل «ستاد ساماندهی و راهبری فضای مجازی» به ریاست محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، بیش از هر زمان دیگری توجه فعالان حوزه فناوری، استارتاپها و عموم کاربران را به خود جلب کرده است. این نهاد تازهتأسیس که با هدف انسجامبخشی به سیاستگذاریهای کلان فضای مجازی شکل گرفته، اکنون در کانون انتظارات قرار دارد.
بسیاری از تحلیلگران حوزه سیاستگذاری فناوری اطلاعات معتقدند ترکیب این ستاد و تأکیدهای اخیر دولتمردان بر ضرورت «توسعه اقتصاد دیجیتال»، نشانههای مثبتی است که میتواند نویدبخش بازنگری در سیاستهای سختگیرانه اینترنتی باشد.
ضربه محدودیتها به پیکره اقتصاد دیجیتال
بررسیهای آماری و گزارشهای منتشر شده از سوی تشکلهای صنفی فناوری، گویای خسارتهای سنگین ناشی از محدودیتهای دسترسی به اینترنت بینالملل است. در همین راستا، چند چالش اصلی که این ستاد باید به آن پاسخ دهد عبارتاند از:
- اختلال در زنجیره ارزش استارتاپها: شرکتهای دانشبنیان برای توسعه نرمافزار و دسترسی به کتابخانههای بینالمللی با دشواریهای جدی مواجهاند.
- خروج نخبگان و متخصصان: محدودیتهای زیرساختی یکی از عوامل اصلی مهاجرت نیروی انسانی متخصص در حوزه برنامهنویسی و مهندسی داده عنوان میشود.
- کاهش بهرهوری در تجارت الکترونیک: فعالان حوزه صادرات و تجارت الکترونیک برای برقراری ارتباط با بازارهای جهانی نیازمند بستری پایدار و بدون فیلتر هستند.
محمدرضا عارف و آزمون بزرگ اعتماد عمومی
اگرچه در فضای رسانهای و شبکههای اجتماعی گمانهزنیها درباره «بازگشایی قریبالوقوع اینترنت» به اوج رسیده است، اما تجربه سالهای گذشته نشان میدهد که افکار عمومی با نوعی «احتیاطِ امیدوارانه» به این تحولات مینگرند.
تا این لحظه، هیچ مقام رسمی به صورت صریح از لغو کامل فیلترینگ یا رفع محدودیتهای شبکه سخن نگفته است. با این حال، تحلیلگران تأکید دارند که اگر دولت در پی تحقق شعارهای اقتصادی خود برای «رونق تولید» و «جهش تولید در حوزه فناوری» است، اصلاح وضعیت دسترسی به اینترنت بینالملل نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورتِ اجتنابناپذیر است.
چشمانداز آینده: شفافیت، کلید موفقیت
نخستین جلسه ستاد ساماندهی و راهبری فضای مجازی، از نگاه کارشناسان بیش از آنکه یک نشست اداری باشد، یک «سیگنالدهی سیاسی» است. بازار و جامعه منتظرند ببینند آیا خروجی این جلسات تنها به «تنظیمگریهای محدودکننده» ختم میشود یا دولت جسارت اتخاذ تصمیمات سخت اما ضروری برای آزادسازی اینترنت را خواهد داشت؟
در نهایت، موفقیت ستاد مذکور در گرو شفافیت با مردم و اتخاذ تصمیماتی است که منافع ملی و رفاه کاربران را بر مصلحتاندیشیهای کوتاهمدت مقدم بشمارد.
