اگر تا به حال فیلم یا سریالهای پلیسی دیده باشید، احتمالاً میدانید که چراغقوههای فرابنفش (UV) یکی از ابزارهای مهم برای کشف سرنخها هستند. اما این چراغقوهها فقط به کار کارآگاهان نمیآیند؛ در خانه هم کاربردهای زیادی دارند. برای مثال، صاحبان حیوانات خانگی میتوانند با کمک آن لکههای پنهان ادرار یا سایر آلودگیها را پیدا کنند یا هنگام نظافت عمیق منزل از آن استفاده کنند.
اگر برای خرید یک چراغقوه UV جستجو کرده باشید، احتمالاً با اصطلاحاتی مانند UV Light یا UV Black Light روبهرو شدهاید. شاید این سؤال برایتان پیش آمده باشد که آیا این دو با هم تفاوت دارند؟
پاسخ کوتاه این است که برای کاربران عادی، تفاوتی وجود ندارد. هر دو نور UVA یا همان فرابنفش با طول موج بلند را تولید میکنند و در عمل، یک چراغقوه بلکلایت همان چراغقوه UV است.
البته از نظر علمی یک تفاوت جزئی وجود دارد. همه چراغقوههای بلکلایت نور فرابنفش تولید میکنند، اما همه منابع نور UV الزاماً بلکلایت نیستند. دلیل آن هم این است که UV یک اصطلاح کلی برای طیف وسیعی از پرتوهای فرابنفش با طول موجهای مختلف است که همگی برای چشم انسان نامرئی هستند. در واقع، هنگام خرید چراغقوه UV، مهمترین تفاوت بین مدلها به طول موج نور آنها مربوط میشود.
رایجترین مدلهایی که در بازار پیدا میکنید، چراغقوههای ۳۹۵ نانومتر (395nm) و ۳۶۵ نانومتر (365nm) هستند. هر دو از نوع بلکلایت بوده و نور UVA تولید میکنند و از نظر کاربرد، عملکرد تقریباً مشابهی دارند.
با این حال، مدل ۳۶۵ نانومتری تخصصیتر و معمولاً گرانتر است، زیرا دقت بیشتری در آشکار کردن مواردی مانند اسکناسهای تقلبی، آثار فلورسنت و برخی مواد نامرئی دارد.
از طرف دیگر، چراغقوههای ۳۹۵ نانومتری مقدار بیشتری نور بنفش قابل مشاهده تولید میکنند، اما مدلهای ۳۶۵ نانومتری تقریباً هیچ نور بنفش مرئی از خود ساطع نمیکنند. به همین دلیل، هنگام استفاده از آنها چشم کمتر خسته میشود و تمرکز روی اجسام فلورسنت نیز راحتتر است. این ویژگی، تفاوت قابل توجهی با چراغقوههای معمولی دارد که گاهی نور بسیار شدیدی تولید میکنند.
انواع مختلف نور فرابنفش (UV)
همانطور که گفته شد، نور فرابنفش یا UV تنها یک نوع نیست و به سه گروه اصلی تقسیم میشود.
1. اشعه UVA
چراغقوههای UV که در بازار عرضه میشوند، از نوع UVA هستند. طول موج این پرتو بین ۳۱۵ تا ۴۰۰ نانومتر است.
حدود ۹۵ درصد از اشعه فرابنفشی که از خورشید به سطح زمین میرسد، از نوع UVA است. این پرتو بیشترین نقش را در برنزه شدن پوست، ایجاد چینوچروک و پیری زودرس دارد، زیرا میتواند به لایههای عمیقتر پوست نفوذ کند.
البته بسیاری از موانع، مانند شیشه جلوی خودرو، میتوانند بخش زیادی از این اشعه را مسدود کنند و از آسیب بیشتر جلوگیری کنند.
2. اشعه UVB
نوع دوم، UVB است که طول موجی بین ۲۸۰ تا ۳۱۵ نانومتر دارد.
بخش عمده این اشعه توسط لایه اوزون جذب میشود و تنها مقدار کمی از آن به سطح زمین میرسد.
اشعه UVB عامل اصلی آفتابسوختگی محسوب میشود، اما در عین حال نقش مهمی در تولید ویتامین D در بدن نیز دارد.
برخلاف چراغقوههای UVA، معمولاً چراغقوه UVB برای استفاده عمومی وجود ندارد. منابع تولید این اشعه بیشتر در تجهیزات پزشکی، آزمایشگاهی یا برای نگهداری از برخی خزندگان مورد استفاده قرار میگیرند.
3. اشعه UVC
آخرین و خطرناکترین نوع، UVC است که طول موج آن بین ۱۰۰ تا ۲۸۰ نانومتر قرار دارد.
این نوع اشعه شدیدترین و مضرترین نوع پرتو فرابنفش است و میتواند در مدت کوتاهی به پوست و چشمها آسیب جدی وارد کند.
خوشبختانه، لایه اوزون و جو زمین تقریباً تمام اشعه UVC خورشید را جذب میکنند و اجازه نمیدهند به سطح زمین برسد.
با این حال، اشعه UVC بهصورت مصنوعی در برخی تجهیزات تولید میشود و کاربرد اصلی آن ضدعفونی و استریل کردن سطوح، آب و هوا است. برای مثال، بسیاری از دستگاههای ضدعفونیکننده از لامپهای UVC برای از بین بردن باکتریها، ویروسها و سایر میکروارگانیسمها استفاده میکنند.
